Flet kontabilisti, Sotiraq Dhamo
Kontabilisti Sotiraq Dhamo vlerëson se bizneset kanë shfaqur më shumë interes për ligjin e faljes së detyrimeve tatimore, doganore dhe vendore, sesa për “Paqen Fiskale”, e cila mbetet më e paqartë dhe më komplekse në zbatim.
Sipas z. Dhamo, hezitimi i bizneseve për “Paqe Fiskale” po ndikohet nga frika, se edhe pas lidhjes së marrëveshjes apo rideklarimit të pasqyrave, ekziston rreziku që më pas sipërmarrësi të hetohet, për pastrim parash apo për evazion dhe fshehje detyrimesh.
Në opinionin tuaj, a kanë nisur të shfaqin interes bizneset për të lidhur marrëveshjen e Paqes Fiskale, për rideklarim të pasqyrave apo për pagesa të pjesshme me qëllim për të përfituar nga ligji i faljes së detyrimeve? Cilat janë arsyet?
Po, ka një numër biznesesh që kanë shfaqur interesim në lidhje sidomos me ligjin për fshirjen e detyrimeve. Fshirja e detyrimeve të vjetra apo e gjobave dhe kamatëvonesave përbën lehtësim për ta me qëllim që të mundësojnë rregullimin e marrëdhënieve me organet tatimore.
Pak më pak e pritur është në fakt çështja e “Paqes Fiskale”, për shkak të kompleksitetit dhe të pasigurive që shfaq ajo nëse zbatohet, qoftë në lidhje me zbatimin e tatimit, qoftë nëse rritet tatimi në 18%, qoftë edhe me rideklarimin e disa elementeve të pasqyrave financiare.
Po ashtu, edhe udhëzimi i Autoritetit të Inteligjencës Financiare (AIF) në lidhje me këtë çështje e ka rritur paqartësinë dhe konfuzionin në lidhje me zbatimin e kësaj marrëveshjeje.
A po bëhet i shpeshtë zbatimi i amnistive në vend dhe cilat janë efektet pozitive dhe negative të tyre? A kanë rezultuar efikase për bizneset amnistitë e kaluara?
Në fakt, amnistitë në Shqipëri janë bërë të zakonshme. Ato janë bërë çdo 4–5 vite, gjithmonë me premtimin që nuk do të përsëriten dhe përsëri bëhen. Në opinionin tim, amnistitë e përsëritura kanë më shumë efekte negative, sidomos në dëmtimin e kulturës fiskale, në pabarazinë midis subjekteve të rregullta dhe atyre jo të rregullta, në qasjen që sjell që të mos paguhen detyrimet tatimore sepse do të ketë ndonjë amnisti në të ardhmen, etj.
Në parim, amnistitë duhet të jenë një përjashtim dhe të rregullojnë situata që nuk kanë qenë në kontrollin e qeverive. Në shumicën e tyre, amnistitë kanë pasur rezultate joefikase, jo të pritura sipas pretendimeve të deklaruara.
Mbase për subjekte të veçanta mund të kenë qenë efikase, por për tatimpaguesit apo edhe qeverinë nuk kanë qenë në nivelin e pritur. Për më tepër, kanë ndikuar në qasjen: “mos paguaj detyrimet apo gjobat sepse do të ketë amnisti”, dhe vërtet kështu ka ndodhur.
Zbatimi i ligjit “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale” ka shkaktuar debat tek institucionet ndërkombëtare, si FMN, BE dhe Dhoma Amerikane e Tregtisë për rrezikun e pastrimit të parave. Në opinionin tuaj, sa real është ky paralajmërim?
Në mendimin tim, pjesa e ligjit “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale” që përcakton rideklarimin e të gjithë zërave të bilancit përbën një rrezik dhe mendoj se shqetësimi është i drejtë. Mendoj se subjekte të caktuara do të përfitojnë nga kjo mundësi që u jepet për të realizuar qëllimin e tyre për të pastruar paratë, pavarësisht se sa thuhet apo publikohet nga institucionet përkatëse që nuk do të lejojnë këtë mundësi.
Në vetvete ka një gjë që nuk shkon: nëse është amnisti fiskale (rideklarimi i zërave të bilancit) dhe ky ndryshim, rideklarim vjen si pasojë e evazionit fiskal, duhet të jetë i pranuar, sepse amnistia fiskale ka për qëllim të amnistojë pikërisht shmangiet tatimore.
A mund të kemi shembuj konkretë se si mund të përdoret marrëveshja për pastrim parash?
Për marrëveshjen nuk mund të them ndonjë shembull. Po rideklarimi i pasqyrave të bizneseve a mund ta nxisë këtë fenomen dhe cilët sektorë të ekonomisë mund ta përdorin, p.sh. ndërtimi. P.sh. rideklarimi i gjendjeve të parave në arkë mund të ketë burim paratë e pista (korrupsioni, etj.).
Por nëse kjo shumë parash që rideklarohet vjen nga evazioni, normalisht në kuptim të ligjit duhet të konsiderohet e lejueshme për t’u rideklaruar pa pasoja penale.
Por kush e ndan dhe si e përcakton që janë burim nga evazioni dhe jo nga burime të tjera të pista e të palejueshme? Mbase ndërtimi, për shkak të specifikave që po evidentohen në kohët e fundit, mund të përfitojë, por jo vetëm; ka edhe sektorë të tjerë të ekonomisë ku bëhen investime që mund të përfitojnë.
Pasi ka lidhur marrëveshjen apo ka rideklaruar pasqyrat, a rrezikon një biznes të hetohet më vonë për pastrim parash apo për evazion dhe fshehje detyrimesh?
Në fakt, nga mënyra se si paraqiten udhëzimet e nxjerra nga MF dhe nga AIF, duket që ka. Normalisht ligji fal evazionin dhe fshehjen e deklarimeve tatimore, pra çdo të ardhur apo pasuri që ka ardhur nga evazioni, dhe kjo nuk duhet të jetë e dënueshme.
Sipas ligjeve dhe udhëzimeve të dala, do të luftohen dhe nuk do të lejohen vetëm pastrimi i parave të pista nga aktivitete joligjore (besoj përveç atyre që vijnë nga evazioni). Gjithsesi ka paqartësi ligji për Paqen Fiskale për këtë çështje.
Debat ka shkaktuar edhe ligji i faljes së detyrimeve në Tatime, Dogana dhe pushtetin vendor që fshin të gjitha detyrimet e papaguara deri në vitin 2014 dhe pjesërisht pas kësaj periudhe, me kushtin që të paguhet një pjesë e detyrimit. Nga Ministria e Financave është deklaruar se në total, deri në vitin 2014 fshihen 1 miliard euro detyrime të papaguara. A e konsideroni lehtësi për bizneset këtë amnisti apo ulje fiskale duke rënduar tatimpaguesit e rregullt?
Fshirja e detyrimeve të vjetra, sidomos ato deri në vitin 2014, apo e gjobave dhe kamatëvonesave përbën lehtësim për ta, me qëllim që të mundësojnë rregullimin e marrëdhënieve me organet tatimore. Normalisht detyrimet para vitit 2014 nuk duhet të ekzistonin të pambledhura.
Nuk mund të mendoj se si disa miliarda lekë detyrimesh nuk janë mbledhur gjatë këtyre kaq shumë viteve.
Kur sot, edhe nëse kalon disa ditë nga pagimi i një detyrimi të vogël, vjen njoftimi nga DPT për të bërë pagesën apo edhe bllokimi i llogarive bankare. Cilat janë këto biznese që kanë kaq shumë detyrime dhe nuk janë paguar edhe pse kanë mbi 10 vite të papaguara? Duhet të shikohet çfarë biznesesh janë dhe pse janë vendosur këto detyrime.
Kjo në fakt tregon dobësi gjatë këtyre viteve në administrimin tatimor ose diçka tjetër. Ndërkohë kjo mund të tregojë se edhe ka raste të vendosjes së detyrimeve dhe gjobave të padrejta dhe të pabazuara, dhe kjo mund të ketë sjellë zvarritjen e pagesave të tyre apo edhe mungesën e mekanizmave për të mundësuar arkëtimin e detyrimeve qoftë edhe pjesor, ashtu si e kanë edhe shumë shtete të tjera.
Një pjesë e faljeve të gjobave lehtëson vërtet bizneset (p.sh. falja e gjobave për mosdeklarim në kohë të deklaratave tatimore ose rastet kur gjobat kalojnë vlera deri edhe në shumën e detyrimit bazë). Siç e thashë më parë, amnistitë apo faljet e gjobave të përsëritura dhe kaq të shpeshta patjetër që ndikojnë në uljen e disiplinës fiskale dhe në padrejtësi midis tatimpaguesve.
Për të dyja këto ligje gjatë zbatimit, çfarë duhet të kenë parasysh institucionet shtetërore? A është transparenca, si bërja publike e një liste të përfituesve, sa e domosdoshme?
Mendoj se institucionet shtetërore duhet të kenë kujdes që të zbatohet në mënyrë të drejtë dhe transparente ky ligj. Të mos bëhet zbatimi i këtyre ligjeve në mënyrë selektive dhe të pabarabartë. Të njoftohen në kohën e duhur të gjithë tatimpaguesit që mund të përfitojnë nga këto ligje dhe të mos pengohen ata.
Konstatoj se edhe koha për të zbatuar për fshirjen e detyrimeve dhe gjobave është shumë e shkurtër, pasi edhe udhëzimet kanë dalë me vonesë. Pra, e drejta për të kërkuar apo për të fshirë detyrimet dhe gjobat për vitet 2015–2024 fillon nga data 5 qershor, dhe për të falur gjobat, p.sh. nëse paguhet 50% e detyrimit, duhet të bëhet pagesa brenda 30 qershorit.
Pra vetëm 25 ditë për të njohur e për të zbatuar këtë të drejtë ligjore. Mbase duhet të shtyhet me ligj ky afat i datës 30 qershor. Mendoj se transparenca është shumë e nevojshme; nëse vërtet bëhet lista me të gjithë subjektet që kanë detyrime dhe që kanë përfituar nga këto fshirje apo edhe rideklarime, atëherë normalisht të gjithë qytetarët dhe tatimpaguesit duhet të dinë se kush dhe sa ka përfituar, sepse koston e këtyre fshirjeve e paguajnë tatimpaguesit e rregullt dhe qytetarët.
LEXO EDHE:
Paqe Fiskale, skemat si mund të mundësohet pastrimi i parave
Postimi ” “Interesi i bizneseve për faljen e detyrimeve, më i lartë se për ‘Paqen Fiskale’” ” eshte marre nga Revista Monitor.
