Portugalia dhe Spanja po përballen me dy nga krizat më të rënda të strehimit në Bashkimin Europian, pasi rritja e popullsisë e nxitur nga emigracioni, burokracia dhe kostot e larta të ndërtimit kanë krijuar mungesa të mëdha banesash.
Këto mungesa po ushqejnë pakënaqësinë publike dhe tensionet politike në Europë, duke shtyrë lart çmimet dhe qiratë, duke i detyruar banorët të largohen nga lagjet e tyre dhe duke e bërë gjithnjë e më të vështirë për shumë familje të përballojnë edhe një banesë modeste.
Presioni është veçanërisht i fortë në qytetet më të mëdha të Gadishullit Iberik.
Sipas një studimi të Bankës së Spanjës, Portugalia ndërtoi rreth 300 mijë banesa më pak nga sa kërkonte rritja e popullsisë gjatë periudhës 2021-2025. Ky deficit ishte i barabartë me 6.6% të numrit të përgjithshëm të familjeve në vend vitin e kaluar.
Në Spanjë, mungesa arriti në rreth 750 mijë banesa, ose 3.7% të numrit të familjeve.
Për krahasim, mesatarja e deficitit të banesave në Eurozonë ishte vetëm 0.5%. Portugalia dhe Spanja kanë gjithashtu ndër nivelet më të ulëta të banesave publike në Bashkimin Europian.
Guvernatori i Bankës së Portugalisë, Álvaro Santos Pereira, tha për Financial Times se problemi i përballueshmërisë së banesave mbetet shqetësues në disa rajone të vendit, veçanërisht në Lisbonë dhe Porto.
Ai pranoi se flukset e larta migratore kanë rritur numrin e familjeve rezidente, por theksoi se zgjidhja duhet të vijë kryesisht nga shtimi i ofertës së banesave të reja.
Portugalia ka përjetuar vitet e fundit një rritje të fortë të emigracionit, që ka përfshirë si emigrantë me të ardhura të ulëta nga Azia Jugore, ashtu edhe individë me të ardhura të larta që përfitonin nga skema e “vizave të arta”. Deri në ndryshimin e rregullave në vitin 2023, këto viza mund të merreshin edhe përmes blerjes së pronave.
Sipas Santos Pereira, situata ka nisur të përmirësohet. Banka e Portugalisë vlerëson se në vitin 2025 ndërtimi i banesave të reja pothuajse arriti ritmin e krijimit të familjeve të reja, pjesërisht edhe për shkak të ngadalësimit të emigracionit. Megjithatë, deficiti i grumbulluar gjatë viteve të mëparshme mbetet i lartë.
Kryeministri i qendrës së djathtë, Luís Montenegro, në pushtet që prej vitit 2024, ka shmangur retorikën kundër emigracionit të partive populiste të djathta, por ka shtrënguar rregullat e hyrjes dhe kushtet për lejet e përkohshme të qëndrimit.
Guvernatori i Bankës së Portugalisë kërkon që debati të zhvendoset nga kufizimi i kërkesës drejt rritjes së ofertës.
“Theksi duhet të vendoset te masat nga ana e ofertës, pasi mungesa e ofertës është në themel të deficitit të akumuluar”, tha ai.
Megjithatë, sektori i ndërtimit në Portugali ende nuk është rikuperuar plotësisht nga goditja e krizës së Eurozonës.
Manuel Maria Gonçalves, drejtues i Shoqatës Portugeze të Zhvilluesve dhe Investitorëve të Pronave, tha se gjatë asaj periudhe vendi humbi kompani, punonjës dhe kapacitete prodhuese.
Sipas tij, zhvilluesit janë të gatshëm të ndërtojnë, por rritja e kostove dhe burokracia e tepërt e bëjnë gjithnjë e më të vështirë realizimin me fitim të banesave të destinuara për shtresën e mesme. Për pasojë, investimet po orientohen më shumë drejt segmenteve më të shtrenjta, ku këto kosto mund të përthithen më lehtë.
Ai vlerësoi pozitivisht disa masa të miratuara këtë vit nga parlamenti portugez, përfshirë uljen e TVSH-së për punimet e ndërtimit dhe thjeshtimin e procedurave të lejeve, të cilat pritet të përmirësojnë leverdishmërinë ekonomike të projekteve të banimit.
Banka e Spanjës e ka matur deficitin e banesave duke krahasuar numrin neto të familjeve të reja të krijuara çdo vit me numrin e banesave për të cilat ishin miratuar leje ndërtimi dy vjet më parë, duke marrë parasysh kohën e nevojshme për ndërtim.
Nga ekonomitë e mëdha të BE-së, Gjermania rezultoi me ofertën më të mirë të banesave. Duke përdorur lejet e ndërtimit si tregues, vendi kishte një suficit të barabartë me 0.5% të numrit të familjeve në periudhën 2021-2025. Nëse llogaritja bëhet mbi bazën e banesave të përfunduara, megjithatë, Gjermania kishte një deficit të vogël prej 0.1%.
Në Spanjë dhe Portugali, një tjetër faktor që po zvogëlon stokun e banesave për rezidentët është përdorimi i apartamenteve për qira turistike afatshkurtra.
Zhvilluesit dhe organizatat e shoqërisë civile thonë se mungesa e banesave po detyron njerëzit të flenë në shtëpitë e miqve, të marrin me qira vetëm një dhomë në apartamente ku jetojnë disa familje dhe të përballojnë udhëtime gjithnjë e më të gjata drejt vendit të punës.
Në Lisbonë, një banor me pagë mesatare do të duhej të shpenzonte më shumë se 110% të të ardhurave mujore për të marrë me qira një apartament tipik me një dhomë gjumi në qendër të qytetit, niveli më i lartë në Europë sipas llogaritjeve të cituara nga Financial Times. Në Madrid dhe Barcelonë, kjo peshë arrin rreth 75% të të ardhurave.
Në Spanjë, strehimi është tashmë shqetësimi kryesor i votuesve, sipas institutit publik të sondazheve CIS.
Kryeministri Pedro Sánchez, i cili drejton një qeveri të majtë në pakicë, ka ndjekur një politikë relativisht të hapur ndaj emigracionit, që ka shtuar kërkesën për banesa. Popullsia e lindur jashtë Spanjës është rritur mesatarisht me 665 mijë persona në vit që prej vitit 2022.
Megjithatë, që prej rizgjedhjes në vitin 2023, Sánchez ka pasur hapësirë të kufizuar për të miratuar reforma të mëdha për strehimin, si për shkak të mungesës së shumicës parlamentare, ashtu edhe sepse qeveritë rajonale kanë kompetenca të gjera në këtë fushë.
Në prill, qeveria spanjolle miratoi një plan prej 7 miliardë eurosh për periudhën 2026-2030, që përfshin financim për rritjen e stokut të banesave publike dhe rehabilitimin e ndërtesave të zbrazëta.
Por zhvilluesit privatë argumentojnë se shkaqet kryesore të mungesës së banesave ndodhen diku tjetër.
Juan José Perucho, drejtues i kompanisë së madhe spanjolle të zhvillimit të pronave Ibosa, tha se ndër pengesat kryesore janë burokracia dhe betejat ligjore, të cilat bëjnë që sigurimi i lejeve për zhvillimin e trojeve të reja të zgjasë me vite.
Sipas tij, një faktor edhe më i rëndësishëm është rritja e shpejtë e numrit të emigrantëve në punë, të cilët kërkojnë banesa të përballueshme në të njëjtin segment të tregut.
“Si për shitjet, ashtu edhe për qiratë, po arrijmë në një pikë ku çmimet kanë arritur nivele që nuk janë më në përputhje me pagat e njerëzve”, tha Perucho./ Fionancial Times
Postimi ” Portugalia dhe Spanja, në qendër të krizës së strehimit në BE ” eshte marre nga Revista Monitor.
