Bashkimi Europian po përgatit një paketë rregullash të reja që synojnë t'u japin fund praktikave manipuluese në tregtinë online, duke parashikuar gjoba të rënda për kompanitë që përdorin taktika si çmimet dinamike apo mekanizmat që krijojnë varësi për t'i shtyrë konsumatorët të blejnë më shumë dhe të paguajnë më shtrenjtë. Sipas ligjit të propozuar, Komisioni Europian do të mund të vendosë sanksione deri në 6% të xhiros vjetore globale ndaj bizneseve që e shkelin atë.

Iniciativa mban emrin Akti për Drejtësinë Dixhitale (Digital Fairness Act – DFA) dhe përfaqëson përgjigjen e Brukselit ndaj një sërë praktikash që faqet e internetit kanë zbatuar gjatë dy dekadave të fundit për të rritur fitimet në dëm të konsumatorëve. Mes tyre janë ndryshimi i çmimeve sipas kërkesës, procedurat e komplikuara për anulimin e abonimeve dhe zëvendësimi pothuajse i plotë i shërbimit ndaj klientit me sisteme automatike. Një shembull tipik është chat-boti i shërbimit ndaj klientit që nuk e lejon përdoruesin të anulojë abonimin.

Sipas një projektligji paraprak, Komisioni Europian do të ndërhyjë drejtpërdrejt në mënyrën se si bizneset i projektojnë shërbimet e tyre dhe në kushtet që vendosin në marrëdhënien online me konsumatorët. Ndryshe nga Akti i Shërbimeve Dixhitale, rregullat e reja do të vlejnë për çdo biznes që ofron shërbime online për konsumatorët në BE.

“Europa nuk duhet të pranojë një ekonomi dixhitale ku fitimet varen nga shfrytëzimi i dobësive të njerëzve”, deklaroi eurodeputetja socialiste spanjolle Laura Ballarín Cereza.

Debati mes industrisë dhe organizatave të konsumatorëve

Përfaqësuesit e industrisë i kundërshtojnë rregullat e reja, me argumentin se legjislacioni aktual i mbulon tashmë këto praktika. Nga ana tjetër, organizatat e konsumatorëve nënvizojnë se rregullat ekzistuese, disa prej të cilave janë në fuqi që nga viti 2005, janë të paqarta dhe nuk kanë arritur të frenojnë përhapjen e praktikave të padrejta.

Cilat praktika synohen

DFA synon të ndalojë teknikat mashtruese të dizajnit të faqeve, të njohura si dark patterns, të cilat manipulojnë konsumatorët, për shembull përmes butonave me ngjyra të ndezura, të vendosur në pozicione shumë të dukshme për t'i nxitur të blejnë. Ligji parashikon gjithashtu ndalimin e çmimeve të personalizuara që shënjestrojnë konsumatorët e cenueshëm, përfshirë të miturit.

Në shënjestër janë edhe çmimet dinamike, kur shitësit e ndryshojnë çmimin sipas kërkesës ose vendndodhjes së përdoruesit, një praktikë e zakonshme për biletat e koncerteve dhe të fluturimeve. Projektligji kërkon transparencë kur konsumatorët blejnë produkte me çmime që mund të ndryshojnë. Rregullat përfshijnë edhe tregtinë përmes agjentëve të inteligjencës artificiale, të cilët kërkojnë produkte dhe kryejnë blerje në emër të konsumatorëve.

Katër eurodeputetë nga grupet konservatore, socialiste dhe liberale kërkojnë masa edhe më të ashpra, përfshirë ndalimin e plotë të çmimeve dinamike për aktivitetet kulturore dhe sportive.

Abonimet, lojërat online dhe varësia

Kompanitë që ofrojnë abonime do të jenë të detyruara të krijojnë procedura të thjeshta anulimi. Po ashtu, për mbështetjen pas shitjes duhet të jetë i disponueshëm një punonjës dhe jo vetëm një sistem automatik.

Për herë të parë, rregullat prekin edhe disa praktika të lojërave online, duke përfshirë ndalimin e lojërave që u lejojnë fëmijëve të paguajnë për të fituar ose për të përparuar. Ligji synon gjithashtu të kufizojë mekanizmat që krijojnë varësi në platformat online. Përdoruesit, përfshirë të rriturit, duhet të kenë mundësi të çaktivizojnë funksione si luajtja automatike e videove.

Megjithatë, Ballarín Cereza kërkon që këto funksione të jenë të çaktivizuara si parazgjedhje.

“Pse duhet ta mbajnë konsumatorët barrën kur kompanitë i projektojnë qëllimisht këta mekanizma varësie? Duhet të kalojmë nga përgjegjësia e konsumatorit te përgjegjësia e kompanive: siguria dhe drejtësia duhet të jenë standardi, jo një mundësi zgjedhjeje”, tha ajo.