Shtetet e Bashkuara përballen me një dilemë gjithnjë e më të mprehtë: si ta bëjnë inteligjencën artificiale (IA) të sigurt, pa ia lëshuar Kinës epërsinë në një teknologji që po shndërrohet në burim fuqie ekonomike dhe ushtarake. Pyetja nëse përparimi i shpejtë i IA-së mund apo duhet të ngadalësohet ka marrë peshë të re për dy arsye. E para, vetë njerëzit që e zhvillojnë këtë teknologji paralajmërojnë se ajo mund të çojë në katastrofë, deri në zhdukjen e njerëzimit. E dyta, lufta në Ukrainë tregon se si çdo risi teknologjike e shton menjëherë shkatërrimin. Këto dy zhvillime nxjerrin mësime që shkojnë në drejtime të kundërta.

Paralajmërimet nga brenda industrisë

Prej vitesh, drejtues të rëndësishëm të kompanive të IA-së kanë thënë hapur se produktet e tyre mund të bëhen vdekjeprurëse. Shqetësimi kryesor është se sistemet e automatizuara mund të arrijnë një nivel inteligjence që i tejkalon krijuesit e tyre, përpara se të jenë “përshtatur” me qëllimet dhe normat etike të njerëzimit. Një rrezik tjetër vjen nga njerëzit me qëllime të këqija, të cilët mund ta përdorin IA-në për të shkaktuar dëme në shkallë të gjerë.

Këto paralajmërime nuk duken më thjesht teorike. Agjentë të IA-së kanë arritur të dalin nga mjediset e izoluara ku testoheshin, janë bashkërenduar me njëri-tjetrin dhe kanë hakeruar organizata, përfshirë edhe një laborator të vetë IA-së.

Kompania Anthropic, e cila zhvillon modele të IA-së, ka bërë publike raste kur modelet e saj janë keqpërdorur. Ndër to përmenden shërbimet e Inteligjencës së Malit, që kishin marrë ndihmë për ngritjen e një sistemi mbikëqyrjeje masive, si dhe rebelët Houthi në Jemen, për të cilët dyshohet se po shkruanin programe për raketa balistike.

Frika e publikut për një katastrofë të shkaktuar nga IA-ja u përhap edhe më shumë pas dorëheqjes së fundit të një studiuesi nga Anthropic. Në një postim që u pa më shumë se 170 milionë herë, ai deklaroi se Anthropic dhe OpenAI po “luanin bixhoz me jetët tona”.

Një teknologji që përparon më shpejt se parashikimet

Fuqia e IA-së po rritet me ritëm të shpejtë, si në drejtim pozitiv, ashtu edhe negativ. Një shembull i qartë vjen nga matematika. Në maj, tregjet e parashikimeve i jepnin më pak se një të tretën e mundësisë që IA-ja të zgjidhte, para vitit 2030, ndonjërin prej problemeve të famshme matematikore të Mijëvjeçarit, secili prej të cilëve shoqërohet me një çmim prej 1 milion dollarësh. Megjithatë, më 8 shtator, OpenAI njoftoi se kishte zgjidhur njërin prej tyre, gjë që ngjalli shqetësim mes matematikanëve.

Vetëm katër ditë më vonë, më 12 shtator, Sam Altman dhe Elon Musk, dy prej figurave më të njohura të industrisë, mbështetën thirrjen e Dario Amodeit, kreut të Anthropic, “për të ngadalësuar kufirin e avancimit”, pra për të frenuar ritmin me të cilin po përparon IA-ja. Ideja e një ngadalësimi ka gjetur mbështetje edhe në skajet e kundërta të spektrit politik amerikan: nga senatori i majtë Bernie Sanders, deri te populisti i djathtë Steve Bannon.

Frika e Uashingtonit për epërsinë ndaj Kinës

Në anën tjetër qëndron presidenti Donald Trump. Administrata e tij ka si shqetësim kryesor mundësinë që Amerika të humbasë epërsinë në IA ndaj Kinës, të cilën e sheh si rivalin e vetëm serioz në këtë fushë. Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, ka deklaruar se nëse Kina do të fitonte avantazhin: “Asgjë tjetër nuk do të kishte më rëndësi.”

Për të argumentuar këtë qëndrim, Bessent mund t’i referohej Ukrainës, ku çdo hap në garën teknologjike të armatimeve sjell pasoja të menjëhershme. Rusia ka përdorur pa mëshirë dronët e saj më të rinj kamikazë për të goditur infrastrukturën civile. Këta dronë nuk janë vetëm më të shpejtë; ata tashmë përdorin njëri-tjetrin si rrjet komunikimi, duke përcjellë informacion dhe komanda. Së shpejti, Rusia pritet të ketë versionin e vet të rrjetit satelitor Starlink të Musk, gjë që do t’i bëjë sulmet e saj me rreze të gjatë më të sakta.

Ky është shembulli më i fundit se sa vendimtare mund të jetë edhe një epërsi e vogël teknologjike në kohë lufte. Nga ana tjetër, risitë e vetë Ukrainës në përdorimin e dronëve në fushëbetejë e kanë ndihmuar atë të përballojë valët e sulmeve ruse. Ukraina ka gjithashtu aftësinë të godasë thellë brenda territorit rus me dronë me rreze të gjatë veprimi. Të dyja palët po zhvillojnë dronë që do të mund të veprojnë në mënyrë më autonome, si një sistem i vetëm dhe përshtatës.

Lufta tregon se teknologjia shndërrohet drejtpërdrejt në fuqi ushtarake dhe se Rusia e përdor atë pa marrë parasysh rregullat apo normat tradicionale të luftimit. Edhe nëse Amerika nuk do të druhej nga një konflikt i hapur i ngjashëm me Kinën, një epërsi kineze në IA do t’i jepte rivalit të saj kryesor gjeopolitik dominim në hakerim, spiunazh dhe luftë hibride. Sipas këtij arsyetimi, këto janë aftësi që Amerika nuk duhet t’ia lërë një shteti autoritar që ka interes të shtypë idetë liberale.

Pengesa e verifikimit

Për rrjedhojë, çdo pauzë në zhvillimin e IA-së do të funksiononte vetëm nëse do t’i bashkohej edhe Kina. Por edhe në rast se Trump do të kërkonte një ngadalësim, ka pak gjasa që Xi të pranonte planin që parashikon Amodei, pasi kjo do ta ngrinte zhvillimin e IA-së kineze në vendin e dytë. Për më tepër, asnjëra palë nuk mund të rrezikonte që tjetra ta shkelte marrëveshjen duke vazhduar garën në fshehtësi.

Një marrëveshje e tillë do të kërkonte që secila palë të ishte në gjendje të verifikonte nëse tjetra po e respekton, ashtu siç ndodhte me kontrollin e armëve gjatë Luftës së Ftohtë. Në vitin 1963, Amerika, Britania dhe Bashkimi Sovjetik ndaluan testet bërthamore në atmosferë, sepse ato mund të zbuloheshin. Testet nëntokësore, përkundrazi, vazhduan edhe për tri dekada të tjera, derisa u bë e mundur të monitoroheshin edhe ato.

Problemi me IA-në është se, megjithëse qendrat e të dhënave janë të dukshme, nuk ekziston ende ndonjë metodë e verifikueshme për të parë se çfarë ndodh brenda tyre. Infrastruktura që trajnon një superinteligjencë mund të paraqitet sikur shërben thjesht për robotë bashkëbisedues që u përgjigjen pyetjeve të zakonshme.

Ku mund të ketë hapësirë për bashkëpunim

Mundësitë për një marrëveshje mbi sigurinë e IA-së janë të kufizuara, por jo inekzistente. Një hap i parë do të ishte më shumë transparencë. Të dyja vendet mund të angazhohen që, përmes legjislacionit kombëtar, të bëjnë publike dhe të hetojnë incidentet e sigurisë në laboratorët e tyre. Kështu, secila palë do të tregonte se e merr seriozisht sigurinë, duke ndërtuar besim dhe duke i hapur rrugë palës tjetër për të ndërmarrë masa parandaluese.

Gjithashtu, ato mund t’i kërkojnë njëra-tjetrës të forcojnë sigurinë kibernetike të laboratorëve, në mënyrë që agjentët e IA-së të mos dalin kaq lehtë nga mjediset e izoluara të testimit. Nëse një incident i tillë ndodh, laboratori përkatës duhet të mbajë përgjegjësi financiare.

Sfida më e rëndësishme mbetet sigurimi që IA-ja të veprojë në interes të njerëzve. Amerika dhe Kina kanë vlera shumë të ndryshme, por të dyja e kuptojnë se të qenët përpara nuk ka asnjë vlerë nëse teknologjia përfundon duke shkatërruar njerëzimin. Prandaj, ato mund të zotohen të ndajnë mes tyre punën për ato elemente të përshtatjes së IA-së me objektivat njerëzorë që nuk sjellin avantazh konkurrues. Njohuritë mbi metodat më të mira të vlerësimit dhe teknikat për kufizimin e rreziqeve konsiderohen një e mirë publike globale. Nëse njëra palë bën një zbulim të rëndësishëm në fushën e sigurisë, nuk ka kuptim ta mbajë vetëm për vete.

Një alarm që nuk duhet shpërfillur

Ka nga ata që e shohin valën e fundit të paralajmërimeve si një taktikë marketingu të kompanive të IA-së, apo edhe si përpjekje për të kufizuar konkurrencën. Megjithatë, ritmi i përparimit të IA-së është mjaftueshëm i shpejtë, incidentet e sigurisë mjaftueshëm shqetësuese dhe paralajmërimet e kompanive kanë zgjatur aq gjatë sa duhet të merren seriozisht.

IA-ja nuk ka nevojë të vrasë çdo njeri për të shkaktuar një katastrofë. Disa agjentë të OpenAI vunë në shënjestër një kompani teknologjike; pyetja është çfarë do të ndodhte nëse herën tjetër objektivi do të ishte një rrjet elektrik ose një sistem armësh. Madje, IA-ja mund të bëhet aq inteligjente sa t’u shmanget përpjekjeve për ta çaktivizuar.

Bota duhet të veprojë me urgjencë për ta parandaluar këtë rrezik. Por, në të njëjtën kohë, demokracitë duhet të shmangin humbjen e kontrollit ndaj regjimeve autoritare. Këto janë dy detyra të vështira, që bien ndesh me njëra-tjetrën dhe që, në fund, mund të çojnë edhe në luftë. Rreziku vështirë se mund të ishte më i madh.