Struktura e bizneseve më të mëdha në Ballkanin Perëndimor ndryshon shumë nga një vend në tjetrin. Serbia mbështetet te gjigantët e energjisë, minierave dhe industrisë. Maqedonia e Veriut dallohet për kompanitë e industrisë automotive që prodhojnë për tregjet europiane. Në Shqipëri, xhiroja më e madhe gjenerohet nga tregtia e karburanteve, energjetika dhe ndërtimi. Në Bosnjë-Hercegovinë, biznesi më i madh në vend është një zinxhir supermarketesh, ndërsa Kosova dhe Mali i Zi mbështeten te energjetika, tregtia dhe konsumi. Këto janë disa nga përfundimet kryesore të renditjes rajonale të 50 deri në 100 kompanive më të mëdha të gjashtë ekonomive të rajonit sipas të ardhurave për vitin 2025.

Renditja tregon edhe dy prirje të tjera të rëndësishme. E para, supermarketet po shndërrohen në gjigantët e rinj të rajonit, duke lënë pas në disa raste edhe kompanitë e energjisë dhe tregtuesit e naftës. E dyta, vetëm pak kompani vendase kanë arritur të zgjerohen përtej kufijve të vendit të tyre. Gjashtë ekonomi, gjashtë modele biznesi, por mbetet pyetja sa prej tyre krijojnë vërtet vlerë dhe sa thjesht qarkullim parash.

Madhësia nuk tregon gjithmonë sa prodhon një ekonomi

Në Ballkanin Perëndimor, sa i madh është një biznes nuk pasqyron domosdoshmërisht kapacitetin prodhues të ekonomisë ku ai vepron. Disa nga kompanitë që kryesojnë renditjet kombëtare janë tregtues të mallrave me vlerë të lartë, të tjera janë operatorë energjie në pronësi publike, ndërsa vetëm në disa vende në krye gjenden kompani që përpunojnë dhe eksportojnë produkte industriale.

Renditja është ndërtuar mbi bazën e të dhënave financiare të publikuara në secilin nga vendet përkatëse dhe përfshin vetëm bizneset. Institucionet financiare, pra bankat dhe kompanitë e sigurimeve, janë klasifikuar në një renditje më vete, për shkak të natyrës së ndryshme të aktivitetit dhe treguesve të tyre financiarë. Analiza është pjesë e një rubrike që sjell krahasime për vendet e Ballkanit Perëndimor dhe shkrime nga korrespondentë në Kosovë, Serbi, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe Bosnjë-Hercegovinë. Ky cikël mbështetet nga Programi Rajonal i GIZ-it #SustainMedia, i financuar nga Bashkimi Europian (BE) dhe Qeveria Gjermane (BMZ).

Serbia, ekonomia me kompanitë më të mëdha

Për nga përmasat e bizneseve, Serbia mbetet pa konkurrencë në rajon. Dhjetë kompanitë më të mëdha serbe realizuan së bashku rreth 17.6 miliardë euro të ardhura. Kjo shifër përbën pothuajse gjysmën e qarkullimit të 60 kompanive që renditen në dhjetëshet e para të gjashtë renditjeve kombëtare.

Ky dominim lidhet drejtpërdrejt me madhësinë e ekonomisë serbe. Me një produkt të brendshëm bruto prej rreth 89 miliardë eurosh, Serbia përfaqëson afërsisht gjysmën e ekonomisë së të gjithë Ballkanit Perëndimor. Një treg më i madh i brendshëm, një bazë industriale më e gjerë dhe prania e burimeve natyrore u kanë dhënë mundësi kompanive serbe të arrijnë përmasa që vështirë se mund të krahasohen me ato të vendeve fqinje.

Kompania më e madhe në të gjithë rajonin është prodhuesi publik serb i energjisë elektrike, EPS, me 3.93 miliardë euro të ardhura. Në vendin e dytë në Serbi renditet kompania e naftës NIS, me 2.27 miliardë euro. Në dhjetëshen më të madhe të vendit bëjnë pjesë edhe dy gjigantët kinezë të industrisë minerare, “Serbia Zijin Copper” dhe “Serbia Zijin Mining”, të cilët realizuan përkatësisht 1.94 dhe 1.82 miliardë euro të ardhura.

Prania e dy kompanive minerare në krye të renditjes tregon peshën që investimet e huaja në shfrytëzimin e burimeve natyrore kanë marrë në ekonominë serbe, krahas operatorëve tradicionalë të energjisë dhe naftës.

Pse energjia dhe karburantet kanë xhiron më të lartë

Energjia dhe karburantet zënë një vend të rëndësishëm pothuajse në të gjitha ekonomitë e rajonit. Kjo shpjegohet me vetë natyrën e këtyre aktiviteteve: në to tregtohen vëllime të mëdha mallrash me vlerë relativisht të lartë, gjë që sjell një qarkullim shumë të madh edhe kur numri i të punësuarve është i kufizuar.

Për këtë arsye, renditja sipas të ardhurave nuk përputhet domosdoshmërisht me renditjen sipas punësimit apo sipas vlerës së shtuar që një kompani krijon në ekonomi. Një tregtues karburantesh mund të ketë të ardhura shumë më të larta se një fabrikë me mijëra punëtorë, por kontributi i tij në prodhim, në punësim dhe në zinxhirin e furnitorëve vendas mund të jetë shumë më i vogël. Ky dallim është thelbësor për të kuptuar se çfarë tregojnë realisht renditjet kombëtare.

Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut: punësim kundrejt qarkullimit të parave

Kontrasti më interesant në renditje është ai mes Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut. Edhe pse ekonomia maqedonase është rreth 40% më e vogël se ajo shqiptare, kompania e saj më e madhe, “Johnson Matthey”, realizoi 1.82 miliardë euro të ardhura. Kjo shifër është pothuajse dyfishi i të ardhurave të “Kastrati Energy Trade”, kompanisë që kryeson renditjen në Shqipëri me rreth 917 milionë euro.

Dallimi nuk qëndron vetëm te shifrat, por te modeli ekonomik që ato pasqyrojnë. Në Maqedoninë e Veriut, kompanitë më të mëdha lidhen kryesisht me prodhimin dhe punësimin, ndërsa në Shqipëri me qarkullimin e parave përmes tregtisë.

“Johnson Matthey” prodhon katalizatorë për industrinë e automjeteve dhe është një nga shembujt më të dukshëm të modelit maqedonas, i cili mbështetet te tërheqja e investimeve prodhuese përmes zonave të lira ekonomike. Në dhjetëshen e kompanive më të mëdha të vendit bëjnë pjesë edhe “Kromberg & Schubert” dhe “VDL Bus Macedonia”, që gjithashtu janë të lidhura me industrinë automotive. Prania e tyre tregon se Shkupi ka arritur të integrohet në zinxhirët europianë të furnizimit për automjetet.

Në Shqipëri, përkundrazi, renditja dominohet nga tregtia e karburanteve, shpërndarja dhe prodhimi i energjisë elektrike, si dhe nga tregtia me shumicë dhe pakicë. Industria përpunuese mungon plotësisht në dhjetëshen e kompanive më të mëdha, gjë që reflekton dobësinë e bazës prodhuese të vendit.

Këtë pamje e konfirmojnë edhe të dhënat e Eurostat. Sipas tyre, industria sjell vetëm rreth 10% të PBB-së në Shqipëri, ndërkohë që në Serbi, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjë-Hercegovinë pesha e saj është 17–18%. Pra, ekonomia shqiptare mbështetet shumë më pak te prodhimi industrial sesa tre vendet e tjera të rajonit.

Bosnjë-Hercegovina, rasti i veçantë i një supermarketi në krye

Në Bosnjë-Hercegovinë, vendin e parë në renditje e zë “Bingo”, me rreth 1.18 miliardë euro të ardhura. Ky është një rast i veçantë në rajon, ku një zinxhir supermarketesh ka arritur të tejkalojë kompanitë publike të energjisë dhe tregtuesit e mëdhenj të karburanteve.

Megjithëse Bosnjë-Hercegovina ka një bazë industriale të konsiderueshme, në dhjetëshen e kompanive me qarkullimin më të lartë dominojnë tregtia dhe energjetika. Kjo tregon se edhe në një ekonomi me traditë prodhuese, aktivitetet me vëllim të lartë shitjesh mbeten ato që gjenerojnë xhiron më të madhe.

Kosova dhe Mali i Zi, energjia në krye

Në Kosovë, kompania më e madhe është KESCO, me 437 milionë euro të ardhura. Ajo është në pronësi të grupeve turke “Limak” dhe “Çalık” dhe merret me furnizimin me energji elektrike në Kosovë.

Në Mal të Zi kryeson “Elektroprivreda Crne Gore”, operatori shtetëror i prodhimit, tregtisë dhe furnizimit me energji elektrike, me 412 milionë euro të ardhura.

Në të dyja këto vende, zinxhirët e tregtisë me pakicë zënë gjithashtu një pjesë të rëndësishme të renditjes. Kjo pasqyron ekonomi të orientuara më shumë drejt konsumit dhe shërbimeve sesa drejt prodhimit.

Gjashtë ekonomi, gjashtë rrugë zhvillimi

Dallimet mes kompanive më të mëdha të rajonit nuk janë të rastësishme. Ato pasqyrojnë mënyrën se si është zhvilluar secila prej ekonomive gjatë viteve:

  • Serbia ka përfituar nga madhësia e tregut dhe baza industriale.

  • Maqedonia e Veriut ka përfituar nga investimet e huaja në prodhim.

  • Bosnjë-Hercegovina mbështetet te tradita industriale, veçanërisht në përpunimin e metaleve dhe industrinë e drurit, si dhe te zhvillimi i zinxhirëve të mëdhenj të tregtisë me pakicë.

  • Mali i Zi orientohet nga turizmi dhe shërbimet.

  • Shqipëria ka drejtuar një pjesë gjithnjë e më të madhe të aktivitetit drejt ndërtimit, tregtisë dhe shërbimeve.

  • Kosova varet nga konsumi, tregtia dhe shërbimet, të mbështetura në masë të konsiderueshme nga remitancat e emigrantëve.

Kështu, renditja e kompanive më të mëdha funksionon si një pasqyrë e strukturës së secilës ekonomi: aty ku ka industri dhe investime prodhuese, në krye dalin fabrikat; aty ku ekonomia mbështetet te konsumi dhe importet, në krye dalin tregtuesit.

Një treg rajonal, por biznese ende jo të integruara

Ballkani Perëndimor synon të funksionojë si një treg i përbashkët prej rreth 17 milionë konsumatorësh. Megjithatë, kompanitë më të mëdha të gjashtë vendeve vazhdojnë të jenë kryesisht të orientuara drejt tregjeve kombëtare.

Në renditjet e vitit 2025, rastet e investimeve të ndërsjella mes vendeve të rajonit janë relativisht të kufizuara. Shumë më e dukshme është prania e filialeve të grupeve ndërkombëtare që operojnë paralelisht në disa shtete. Aty ku kapitali vendas ka arritur të integrohet në nivel rajonal, kjo ka ndodhur kryesisht në shpërndarjen e mallrave të konsumit, logjistikë, telekomunikacion dhe tregti.

Serbia, me shtrirjen më të gjerë rajonale

Serbia ka disa nga kompanitë me praninë më të gjerë në rajon, të favorizuara edhe nga përmasat e ekonomisë së saj.

Grupi serb “Nelt”, i specializuar në shpërndarjen e mallrave të konsumit dhe në logjistikë, është i pranishëm pothuajse në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Në vitin 2025, “Nelt Co.” në Serbi realizoi 1.01 miliardë euro të ardhura, ndërsa filialet në Mal të Zi dhe Shqipëri realizuan përkatësisht 70 dhe 42 milionë euro. Grupi operon gjithashtu në Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjë-Hercegovinë.

“Delta Holding”, po ashtu me origjinë serbe, e ka zgjeruar aktivitetin përtej tregut vendas në shpërndarje, bujqësi, logjistikë dhe tregti elektronike, përfshirë platformën “Ananas”. Në renditjen e Serbisë, “Delta Agrar” realizoi rreth 288 milionë euro të ardhura.

Edhe “Milšped”, kompania serbe e transportit dhe logjistikës, me rreth 402 milionë euro të ardhura, ofron shërbime në Shqipëri, Mal të Zi dhe Bosnjë-Hercegovinë.

Në industrinë ushqimore, një rast i veçantë është “Imlek”, që në prill 2026 u ble nga investitorë serbë. Kompania ka ndërtuar prej vitesh një rrjet rajonal përmes blerjes së kompanive të qumështit, përfshirë “Bimilk” në Maqedoninë e Veriut dhe “Mlijekoprodukt” në Bosnjë-Hercegovinë. Në vitin 2025, “Imlek” në Serbi realizoi rreth 296 milionë euro të ardhura, ndërsa “Imlek Boka” në Mal të Zi 35.6 milionë euro. Ky është një nga rastet kur zgjerimi rajonal ka ndodhur përmes integrimit të aktiviteteve prodhuese dhe jo vetëm përmes tregtimit të mallrave.

Në telekomunikacion, “Telekom Srbija” ka një nga strukturat më të mëdha të biznesit rajonal. Grupi, me 1.67 miliardë euro të ardhura në Serbi, kontrollon operatorin “Mtel” në Bosnjë-Hercegovinë dhe zotëron 51% të MTEL në Mal të Zi. Pjesa tjetër prej 49% e operatorit malazez zotërohet nga operatori boshnjak që kontrollohet prej tij. Kompania malazeze realizoi rreth 183 milionë euro të ardhura në vitin 2025.

Edhe tregtia me pakicë ka krijuar rrjete që operojnë në disa shtete. “Sport Vision”, një grup i zhvilluar nga rajoni, ka dyqane në Serbi, Mal të Zi, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe tregje të tjera. Në renditjet e vitit 2025, kompania në Serbi realizoi rreth 205 milionë euro të ardhura, ndërsa ajo në Mal të Zi rreth 40 milionë euro.

Në tregtinë e pajisjeve elektronike, “Comtrade Distribution” pati rreth 347 milionë euro të ardhura në Serbi dhe 32 milionë euro në Mal të Zi.

Kompanitë boshnjake drejt Malit të Zi

Edhe kompanitë nga Bosnjë-Hercegovina e kanë zgjeruar aktivitetin në tregjet fqinje, veçanërisht në Mal të Zi. “Hifa-Oil”, me 523 milionë euro të ardhura në Bosnjë-Hercegovinë, operon në tregun malazez përmes “Hifa Oil CG”, e cila realizoi 57 milionë euro. Kompania e shpërndarjes së mallrave të konsumit “ATACO”, me 281 milionë euro të ardhura në Bosnjë-Hercegovinë, është e pranishme në Mal të Zi përmes një filiali me rreth 28 milionë euro qarkullim.

Kapitali shqiptar në rajon

Nga Shqipëria, BALFIN është një nga grupet me shtrirjen më të gjerë në rajon, përmes tregtisë së pajisjeve elektronike, pasurive të paluajtshme dhe aktiviteteve të tjera. Vetëm rrjeti “Neptun” realizoi rreth 97 milionë euro të ardhura në Shqipëri dhe 103 milionë euro në Maqedoninë e Veriut, pra më shumë në tregun maqedonas sesa në atë vendas. Grupi është i pranishëm edhe në Kosovë.

Edhe kompania shqiptare “NOA Energy Trade”, e specializuar në tregtimin dhe furnizimin me energji elektrike, është zgjeruar në Kosovë. Filiali i saj atje renditet ndër dhjetë kompanitë më të mëdha të vendit sipas të ardhurave në vitin 2025.

Viva Fresh, kapitali kosovar që zgjerohet

Një zhvillim më i fundit është zgjerimi i kapitalit kosovar përmes “Viva Fresh”. Grupi, që realizoi 370 milionë euro të ardhura në Kosovë, bleu “SPAR Albania” në vitin 2025 për 36.4 milionë euro. Në Maqedoninë e Veriut, ai ka marrë licencën për zhvillimin e rrjetit SPAR, duke shfrytëzuar edhe aktivitetet ekzistuese të grupit në këtë treg. Ky është një rast ku një kompani e rritur në një ekonomi relativisht të vogël po ndërton një rrjet tregtar me shtrirje rajonale.

Emrat e përsëritur janë kryesisht grupe të huaja

Megjithatë, shumë nga emrat që përsëriten në renditjet kombëtare të vendeve të Ballkanit Perëndimor nuk përfaqësojnë investime të ndërsjella të kapitalit vendas. GEN-I është grup slloven, “Lidl” është gjerman, “A1” është austriak, ndërsa “Coca-Cola HBC”, “Philip Morris”, “Lukoil” dhe “dm” janë pjesë e grupeve ndërkombëtare. Në këto raste, kompanitë e pranishme në disa vende të rajonit drejtohen nga të njëjtat struktura mëmë që ndodhen jashtë Ballkanit Perëndimor.

Kapetanović: Si duhet të duket renditja pas dhjetë vjetësh

Amer Kapetanović, Sekretar i Përgjithshëm i Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal (RCC), një organizatë rajonale që synon forcimin e bashkëpunimit ekonomik dhe politik mes vendeve të Europës Juglindore, nxitjen e integrimit rajonal dhe përshpejtimin e afrimit të tyre me Bashkimin Europian, vlerësoi se në kontekstin e përgatitjes së renditjes së kompanive më të mëdha në rajon, ia vlen të shtrohet pyetja se si duhet të duket kjo renditje pas dhjetë vjetësh.

“Sa prej kompanive tona kryesore do të ushtrojnë aktivitet në disa ekonomi të rajonit? Sa prej tyre do të kenë krijuar rrjete rajonale furnitorësh, do të kenë zhvilluar teknologjitë e tyre apo do të kenë ndërtuar marka të njohura ndërkombëtarisht? Kemi nevojë për më shumë kompani të tilla. Kompanitë e fuqishme rajonale mund të përfshijnë furnitorët më të vegjël në rrjete më të gjera prodhimi, të investojnë në inovacion, të krijojnë vende pune më të mirëpaguara dhe të tërheqin partnerë ndërkombëtarë.”

Kapetanović e shprehu këtë qëndrim në një opinion të shkruar posaçërisht për këtë analizë.

Bankat dhe sigurimet, sektorët më të integruar në rajon

Nëse në sektorin jofinanciar integrimi rajonal mbetet i kufizuar, në atë financiar pamja është ndryshe. Në sektorin bankar, shtrirjen më të gjerë e kanë grupet ndërkombëtare si “Raiffeisen”, OTP, “Intesa Sanpaolo” dhe “UniCredit”.

Grupi slloven NLB është i pranishëm në pesë nga gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor, me një xhiro të përbashkët prej 871 milionë eurosh në vitin 2025. Shqipëria është i vetmi treg i rajonit ku grupi nuk operon ende, por NLB ka shprehur interes për të hyrë edhe në tregun shqiptar.

“Ambicia jonë është të kemi operacione bankare në të gjitha tregjet e Ballkanit Perëndimor.”

Kështu u shpreh Blaž Brodnjak, CEO i grupit NLB, në një intervistë në shkurt 2026. Sipas tij, hyrja në Shqipëri do të plotësonte praninë rajonale të grupit dhe do të forconte rrjetin e integruar financiar, duke mbështetur flukset ndërkufitare të kapitalit.

Në sektorin bankar nuk mungojnë as investimet e drejtpërdrejta ndërmjet vendeve të rajonit. Grupi serb AIK operon në Serbi dhe Mal të Zi përmes “AIK Banka” dhe “Hipotekarna Banka”, me të ardhura të përbashkëta prej 447 milionë eurosh. Banka shtetërore serbe “Poštanska Štedionica” është e pranishme edhe në Republikën Srpska të Bosnjë-Hercegovinës. Ndërkohë, BKT operon në Shqipëri dhe Kosovë, me të ardhura totale prej 334 milionë eurosh. Megjithëse është bankë me origjinë shqiptare, BKT kontrollohet nga kapitali turk.

Sigurimet: dhjetë grupe kontrollojnë rreth 73% të tregut

Integrimi rajonal është i dukshëm edhe në tregun e sigurimeve, ku 10 grupet më të mëdha kontrollojnë rreth 73% të primeve të shkruara bruto. Grupi shtetëror serb “Dunav”, më i madhi në rajon me 445 milionë euro prime, operon në Serbi dhe në Republikën Srpska të Bosnjës.

Grupi shqiptar “Sigal Insurance Group” është një nga rastet më të rëndësishme të zgjerimit të kapitalit nga një vend i Ballkanit Perëndimor drejt tregjeve fqinje. Grupi kryeson tregjet e sigurimeve në Shqipëri dhe Kosovë dhe është i pranishëm edhe në Maqedoninë e Veriut. Në vitin 2025, “Sigal” realizoi 136 milionë euro prime të shkruara bruto në rajon dhe 25.7 milionë euro fitim para tatimit.

Një prani të konsiderueshme në tregjet e rajonit kanë edhe grupet sllovene “Triglav” dhe “Sava”, si dhe grupet austriake “Vienna Insurance Group” dhe “Grawe”, të cilat operojnë në disa tregje të Ballkanit Perëndimor.

Supermarketet, gjigantët e rinj të tregtisë ballkanike

Në një rajon ku kompanitë më të mëdha zakonisht lidhen me energjinë, naftën dhe industrinë, zinxhirët e supermarketeve janë kthyer në disa nga bizneset me qarkullimin më të lartë. Nga Serbia te Bosnjë-Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut, nga Mali i Zi te Kosova dhe Shqipëria, tregtia ushqimore po përqendrohet gjithnjë e më shumë te rrjetet e mëdha. Këto rrjete po fitojnë terren ndaj dyqaneve tradicionale dhe po marrin një peshë në rritje në ekonomi.

Bosnjë-Hercegovina

Rasti më domethënës mbetet Bosnjë-Hercegovina, ku “Bingo”, me 1.18 miliardë euro të ardhura në vitin 2025, është kompania më e madhe në vend, duke lënë pas operatorët e energjisë dhe tregtuesit e naftës. Në listën e kompanive më të mëdha bëjnë pjesë edhe “Tropic Maloprodaja” dhe “Konzum”, me përkatësisht 408 dhe 374 milionë euro të ardhura.

Serbia

Në Serbi, dy zinxhirët ndërkombëtarë “Delhaize” dhe “Lidl” realizuan së bashku mbi 2.5 miliardë euro të ardhura. “Delhaize”, me 1.44 miliardë euro, është operatori më i madh i supermarketeve në Ballkanin Perëndimor. Ai ndiqet nga “Bingo” dhe nga “Lidl Serbia”, ky i fundit me 1.08 miliardë euro.

Tregu serb ka edhe operatorë të tjerë të mëdhenj, si “IDEA Marketi”, me 780 milionë euro, “Univerexport”, me 378 milionë euro, dhe “Aman”, me rreth 300 milionë euro. Së bashku, këto pesë kompani të tregtisë ushqimore realizojnë afro 4 miliardë euro qarkullim.

Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Kosova

Pesha e supermarketeve është e dukshme edhe në ekonomitë më të vogla. Në Mal të Zi, tre nga dhjetë kompanitë më të mëdha janë zinxhirë të tregtisë ushqimore: “Voli Trade”, me 390 milionë euro, “Hard Discount Laković”, me 294 milionë euro, dhe “IDEA-CG”, me 276 milionë euro.

Në Maqedoninë e Veriut, KAM dhe “Kipper Market” realizuan përkatësisht 334 dhe 257 milionë euro të ardhura. Në Kosovë, “Viva Fresh” është një nga kompanitë më të mëdha në vend, me rreth 370 milionë euro të ardhura, ndërsa “Proex” (Interex) realizoi rreth 241 milionë euro.

Shqipëria, treg ende në zhvillim

Në Shqipëri, tregu i supermarketeve është ende në zhvillim. Operatori më i madh shqiptar ka një qarkullim më të ulët se homologët e tij në Mal të Zi dhe Kosovë, edhe pse këto janë tregje me më pak konsumatorë. “Big Market” kryeson ndër zinxhirët e identifikuar në renditjen shqiptare, me 292 milionë euro, i ndjekur nga “SPAR Albania”, me 232 milionë euro, shifër që përfshin edhe aktivitetin e franshizës.

Çfarë i ka rritur rrjetet e mëdha

Zgjerimi i këtyre rrjeteve në Ballkan lidhet me kalimin gradual nga tregtia tradicionale te format moderne të shitjes, me investimet në logjistikë, me blerjet në sasi të mëdha dhe me fuqinë më të lartë negociuese ndaj furnitorëve. Rritja e konsumit dhe përhapja e modeleve të shitjes me çmime të ulëta, të njohura si discount, kanë favorizuar gjithashtu kompanitë që arrijnë të ulin kostot dhe të rrisin vëllimet e shitjeve.

Një fenomen jo vetëm ballkanik

Dominimi i supermarketeve në renditjet e kompanive më të mëdha nuk është një dukuri që ndodh vetëm në Ballkan. Edhe në ekonomitë e zhvilluara, tregtia ushqimore krijon gjigantë që konkurrojnë për nga qarkullimi me kompanitë industriale dhe energjetike.

Sipas renditjes SEE TOP 100 të “SeeNews”, “Lidl Discount” në Rumani ishte kompania e tretë më e madhe në Europën Juglindore për vitin 2024, me pothuajse 5 miliardë euro të ardhura, pas gjigantit energjetik “OMV Petrom” dhe prodhuesit të automjeteve “Dacia”.

Në SHBA, “Walmart” kryesonte renditjen “Fortune 500” të vitit 2025. Në Europë, grupi gjerman “Schwarz”, pronar i “Lidl” dhe “Kaufland”, realizoi 185.6 miliardë euro të ardhura në vitin financiar 2025, sipas burimeve zyrtare të kompanisë. Edhe “Tesco” në Britani është një nga kompanitë me qarkullimin më të lartë në vend.

Dallimi është se në ekonomitë më të zhvilluara, zinxhirët e supermarketeve konkurrojnë me një bazë të gjerë gjigantësh industrialë, teknologjikë dhe financiarë. Në Ballkanin Perëndimor, ku industria është më pak e zhvilluar dhe tregjet janë më të vogla, këto rrjete arrijnë të tejkalojnë një pjesë të madhe të kompanive prodhuese.

Dominojnë rrjetet vendase, ndërsa Lidl pritet të rrisë konkurrencën

Pavarësisht zgjerimit të rrjeteve ndërkombëtare, shumë nga zinxhirët më të mëdhenj në rajon vazhdojnë të jenë në pronësi vendase. “Bingo” në Bosnjë-Hercegovinë, “Voli Trade” dhe “Hard Discount Laković” në Mal të Zi, KAM dhe “Kipper Market” në Maqedoninë e Veriut, “Viva Fresh” në Kosovë dhe “Big Market” në Shqipëri janë shembuj të sipërmarrjeve vendase që kanë arritur të konkurrojnë me operatorët ndërkombëtarë. Përjashtimet më të dukshme janë “Delhaize”, me kapital holandezo-belg, dhe “Lidl”, me kapital gjerman, që operojnë në Serbi.

Zgjerimi ndërkufitar i Viva Fresh dhe SPAR Albania

Ndërkohë, tregu po njeh edhe zgjerim ndërkufitar të kompanive vendase. Në vitin 2025, “Viva Fresh” nga Kosova bleu “SPAR Albania” nga grupi BALFIN për 36.4 milionë euro, duke krijuar një nga shembujt e investimeve rajonale në tregtinë ushqimore.

Në mes të vitit 2026, SPAR Albania bleu në Shqipëri rrjetin e marketeve “Eco Market” dhe nënshkroi një marrëveshje me Kombinatin e Mishit Yzberisht për blerjen e marketeve me sipërfaqe mbi 300 metra katrorë. Gjithsej u blenë 16 markete të ECO dhe 6 markete të KMY. Përmes këtyre dy blerjeve, SPAR Albania e ka forcuar më tej pozicionin e saj në tregtinë me pakicë, duke arritur një numër total prej 124 pikash shitjeje, përfshirë franshizën, sipas burimeve zyrtare.

Kompania kosovare po zgjerohet edhe në tregun e Maqedonisë së Veriut. Pasi në vitin 2022 “Viva Fresh” bleu zinxhirin maqedonas “Kit GoGrupi”, në vitin 2026, sipas burimeve zyrtare, ajo ka marrë edhe licencën për operimin e markës SPAR në Maqedoninë e Veriut, ku synon të shndërrojë 65 dyqane ekzistuese në rrjetin SPAR.

Lidl dhe planet për Shqipërinë

Konkurrenca pritet të forcohet më tej me zgjerimin e “Lidl” në Ballkanin Perëndimor. Zinxhiri gjerman, i pranishëm në Serbi që nga viti 2018, po përgatit prej disa vitesh hyrjen në Shqipëri. Kompania ka marrë statusin e investitorit strategjik për ndërtimin e një qendre logjistike në Porto Romano. Në një përgjigje për redaksinë, “Lidl” konfirmoi interesin për potencialin e tregut shqiptar, pa dhënë megjithatë një datë për hapjen e dyqaneve.

“Lidl” po investon gjithashtu në Bosnjë-Hercegovinë dhe Maqedoninë e Veriut, ku ka nisur ndërtimin e pikave të shitjes dhe të infrastrukturës logjistike. Planet e zgjerimit përfshijnë edhe Malin e Zi dhe Kosovën, megjithëse në këto tregje ende nuk ka një kalendar të konfirmuar për hapjen e dyqaneve.

Hyrja e një operatori ndërkombëtar të modelit discount mund të intensifikojë konkurrencën për çmimet, për furnitorët dhe për pjesën e tregut, duke ushtruar presion mbi rrjetet ekzistuese.

Çfarë tregon renditja për ekonomitë e rajonit

E parë në tërësi, renditja e kompanive më të mëdha të Ballkanit Perëndimor për vitin 2025 nxjerr në pah një rajon me gjashtë modele të ndryshme biznesi. Serbia dominon falë madhësisë së ekonomisë, energjisë, minierave dhe industrisë. Maqedonia e Veriut, ndonëse ekonomi më e vogël, ka në krye kompani prodhuese të lidhura me industrinë automotive europiane. Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi kanë në krye tregtuesit e karburanteve, kompanitë e energjisë dhe zinxhirët e tregtisë me pakicë, ndërsa Bosnjë-Hercegovina ka si kompaninë më të madhe një rrjet supermarketesh.

Për Shqipërinë, krahasimi është veçanërisht i qartë: kompania më e madhe e vendit, me rreth 917 milionë euro të ardhura, është tregtuese karburantesh dhe pothuajse sa gjysma e kompanisë më të madhe të Maqedonisë së Veriut, një prodhues katalizatorësh për automjetet. Mungesa e industrisë përpunuese në dhjetëshen e parë dhe pesha prej rreth 10% e industrisë në PBB, kundrejt 17–18% në tre vende fqinje, tregojnë se ekonomia shqiptare mbështetet më shumë te qarkullimi i mallrave sesa te prodhimi i tyre.

Në të njëjtën kohë, integrimi rajonal i kapitalit vendas mbetet i kufizuar. Përveç disa grupeve serbe dhe rasteve të veçanta si BALFIN, NOA Energy Trade, Sigal Insurance Group, Hifa-Oil, ATACO apo Viva Fresh, shumica e kompanive të pranishme në disa vende të rajonit janë filiale të grupeve ndërkombëtare. Sektorët financiarë, bankat dhe sigurimet, janë ata ku integrimi rajonal është më i avancuar, ndërsa tregtia ushqimore po shfaqet si fusha ku kapitali vendas po tregon më shumë ambicie për t’u zgjeruar përtej kufijve, në një kohë kur hyrja e Lidl në tregjet e reja pritet të rrisë presionin konkurrues.