Tregu i energjisë në Ballkanin Perëndimor po përshtatet me efektet e mekanizmit të ri europian të karbonit (CBAM).
Raporti i tremujorit të dytë 2026 i Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë tregon se, tregtia mes vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe Bashkimit Europian mbeti dukshëm më e ulët se një vit më parë, ndërsa u rrit aktiviteti tregtar brenda rajonit.
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism ose Mekanizmi i Korrigjimit të Karbonit në Kufi) është një mjet rregullator i Bashkimit Europian i krijuar për të vendosur një takse mbi karbonin për mallrat e importuara në BE, të cilat vijnë nga vende me standarde më të ulëta ose pa mekaniza të ngjashëm të çmimit të karbonit.
Shkëmbimet bruto të energjisë mes gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe BE-së ranë rreth 15% me bazë vjetore në tremujorin e dytë, pas një tkurrjeje prej 23% në tremujorin e parë.
Në gjysmën e parë të vitit, shkëmbimet ishin rreth 19% më të ulëta se në të njëjtën periudhë të vitit 2025.
Në të kundërt, tregtimi në bursat rajonale të energjisë u rrit. Volumet day-ahead në katër bursat e Ballkanit Perëndimor u rritën me rreth 19% në tremujorin e dytë, nga 2.26 TWh në 2.70 TWh.
Rritjen më të lartë e shënoi ALPEX, bursa e përbashkët Shqipëri-Kosovë, me 52%, e ndjekur nga MEPX në Malin e Zi me 49%, MEMO në Maqedoninë e Veriut me 31% dhe SEEPEX në Serbi me 7%.
Sipas Sekretariatit, kjo tregon se likuiditeti po rritet brenda tregjeve të rajonit, ndërsa lidhja tregtare me BE-në po tkurret.
Një nga ndryshimet më të dukshme është zhvendosja e flukseve drejt veriut. Eksportet e planifikuara të Serbisë drejt Hungarisë u më shumë se dyfishuan, me 111% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.
Sekretariati vlerëson se Ukraina mund të jetë duke u kthyer në një destinacion të rëndësishëm për tepricat e energjisë së Ballkanit Perëndimor, ndërsa energjia po kanalizohet gjithnjë e më shumë përmes Serbisë drejt kufirit hungarez.
Sipas Komunitetit të Energjisë Shqipëria ka një pozicion dukshëm më të favorshëm se shumica e vendeve të rajonit. Për shkak të prodhimit pothuajse tërësisht hidro, faktori standard i emetimeve për energjinë elektrike shqiptare është zero dhe, rrjedhimisht, edhe kostoja e llogaritur nga CBAM për çdo MWh të eksportuar në BE është zero.
Në të kundërt, kostoja e llogaritur arrin rreth 86.4 euro/MWh për Bosnjë-Hercegovinën, 78.4 euro për Serbinë, 74.1 euro për Kosovën, 73.7 euro për Malin e Zi dhe 66.8 euro për Maqedoninë e Veriut.
Ky ndryshim krijon një avantazh të rëndësishëm konkurrues për energjinë shqiptare në tregun europian.
Në kufirin Shqipëri-Greqi, diferenca e çmimeve u ngushtua në vetëm 1.6 euro/MWh në tremujorin e dytë, nga 10.6 euro/MWh në tremujorin e parë, por eksportet shqiptare drejt Greqisë vazhduan, duke u rritur rreth 3% me bazë vjetore. Sekretariati e lidh këtë qëndrueshmëri pikërisht me karakterin hidro të prodhimit shqiptar dhe faktorin zero të CBAM.
Edhe çmimet e energjisë e vendosin Shqipërinë në një pozicion relativisht të favorshëm. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, çmimi mesatar day-ahead në Shqipëri ishte 88.6 euro/MWh, nga 83.9 euro/MWh në tremujorin e parë.
Kosova kishte një çmim mesatar prej 89 euro/MWh, Maqedonia e Veriut 91.6 euro, Mali i Zi 93.6 euro dhe Serbia 96.3 euro/MWh. Në të njëjtën kohë, Italia ishte në 120.9 euro/MWh dhe Hungaria në 109.2 euro/MWh.
Në gjysmën e parë të vitit, Shqipëria kishte çmimin mesatar më të ulët nga të gjitha zonat e analizuara në raport, me 86.3 euro/MWh, kundrejt 125.5 euro/MWh në Itali, 118.3 euro në Hungari dhe 113.6 euro në Rumani.
Rajoni u kthye sërish në importues neto
Pas kushteve jashtëzakonisht të favorshme hidrike në fillim të vitit, Ballkani Perëndimor u kthye në tremujorin e dytë 2026 në pozicionin e tij tradicional të importuesit neto të energjisë. Rajoni kaloi nga një eksport neto prej rreth 1,247 GWh në tremujorin e parë në importe neto prej rreth 1,048 GWh në tremujorin e dytë.
Megjithatë, falë prodhimit të lartë hidro në fillim të vitit, bilanci i gjashtëmujorit mbeti lehtësisht pozitiv, me rreth 199 GWh eksporte neto, kundrejt 1,609 GWh importe neto në gjysmën e parë të vitit 2025.
Ndryshimi i kushteve hidrike u reflektua edhe në prodhim. Shqipëria mbeti pothuajse tërësisht e mbështetur te hidrocentralet, ndërsa Serbia, Bosnjë-Hercegovina, Kosova dhe Maqedonia e Veriut vazhdojnë të kenë një peshë të rëndësishme të qymyrit në prodhimin e tyre.
Kjo diferencë në strukturën e prodhimit po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme me zbatimin e CBAM.
CBAM po thellon diferencat mes vendeve të rajonit
Raporti tregon se faktorët standardë të emetimeve po ndikojnë tashmë në konkurrueshmërinë e flukseve ndërkufitare. Për korridorin Mali i Zi-Itali, për shembull, faktori i lartë i emetimeve nënkupton një kosto CBAM prej rreth 74 euro/MWh. Në Shqipëri, kostoja është zero.
Kjo mund të krijojë dy kategori vendesh në rajon, ato që kanë prodhim me emetime të ulëta dhe mund të ruajnë aksesin konkurrues në tregun europian, dhe ekonomitë që varen ende nga qymyri, për të cilat eksporti drejt BE-së bëhet më i kushtueshëm.
Sekretariati paralajmëron gjithashtu se prodhuesit e energjisë së rinovueshme dhe zhvilluesit e projekteve të reja në Ballkanin Perëndimor përballen me pasiguri në planifikimin e të ardhurave dhe me probleme praktike për të përmbushur kushtet e CBAM për përdorimin e vlerave reale të emetimeve.
Raporti thekson se është ende herët për t’ia atribuar ndryshimet e tregut vetëm CBAM-it. Kushtet hidrike, çmimet e gazit, prodhimi nga burimet e rinovueshme dhe kërkesa në tregjet europiane kanë ndikuar gjithashtu.
Por gjashtë muajt e parë të vitit 2026 tregojnë se tregtia e energjisë në Ballkanin Perëndimor po hyn në një fazë të re, ku intensiteti i karbonit po bëhet një element gjithnjë e më i rëndësishëm i konkurrueshmërisë./ B.Hoxha
Postimi ” Mekanizmi i karbonit riformaton tregun e energjisë në Ballkan, rriten diferencat mes vendeve ” eshte marre nga Revista Monitor.
