Bashkimi Europian zotëron burime të mjaftueshme për të rifituar terren në garën globale për teknologji dhe produktivitet, por duhet të veprojë menjëherë dhe me vendosmëri. Ky është mesazhi kryesor i Thomas Buberl, drejtorit ekzekutiv të grupit francez të sigurimeve AXA, i cili në një analizë mbi të ardhmen e kontinentit thekson se europianët shpesh i nënvlerësojnë avantazhet e tyre dhe përqendrohen më shumë te dobësitë. Sipas tij, me kursime private prej 35 trilionë eurosh dhe me tregun e përbashkët më të madh në botë, Europa ka bazën për të financuar inovacionin, tranzicionin e gjelbër e dixhital dhe mbrojtjen, me kusht që ta mobilizojë këtë kapital dhe të reformojë rregullat që pengojnë ndryshimin.

Një histori personale si pasqyrë e projektit europian

Buberl e nis argumentin e tij me rrugëtimin personal. Ai ka lindur në Gjermani, ka studiuar në Zvicër dhe në Mbretërinë e Bashkuar dhe ka shërbyer si oficer rezervist në Marinën Franceze. Sot është shtetas francez dhe drejton një kompani franceze që operon në më shumë se 50 vende. Megjithatë, siç shprehet, mbi të gjitha e konsideron veten europian.

Për të, kjo histori pasqyron atë që kontinenti ka arritur: vende që për shekuj me radhë kishin luftuar kundër njëri-tjetrit ndërtuan një bashkim të bazuar te paqja, liria dhe prosperiteti, të mbështetur në demokraci dhe shtetin e së drejtës, dhe të përkushtuar ndaj solidaritetit dhe mbrojtjes sociale. Problemi, sipas tij, është se europianët janë mësuar aq shumë me këto arritje, sa i marrin si të garantuara.

Buberl vëren një kontrast të qartë: ndërsa nga jashtë BE-ja vijon të shihet gjerësisht si model lirie dhe mundësish, vetë europianët priren të fokusohen te mangësitë – burokracia e rëndë, plakja e popullsisë, prapambetja teknologjike dhe mungesa e kompanive lider globale në sektorët strategjikë. Ai i pranon këto dobësi si reale, por i cilëson të kapërcyeshme, nëse veprohet tani. Sa më shumë të shtyhet përballja me sfidat, aq më shumë bie besimi se ato mund të zgjidhen.

Në një periudhë kur ndryshimet e shpejta teknologjike dhe rivalitetet strategjike në rritje po krijojnë pasiguri të thellë, madje edhe rreziqe ekzistenciale, drejtuesi i AXA paralajmëron se gabimi më i madh për Europën do të ishte të harronte pikat e veta të forta.

Shifrat që tregojnë fuqinë ekonomike të BE-së

Sipas Buberl, avantazhet e Europës janë të konsiderueshme. Ai rendit disa tregues kryesorë:

  • BE-ja përfaqëson rreth 20% të konsumit botëror dhe është tregu i përbashkët më i madh në botë, me rregulla dhe rregullore transparente.
  • Falë normave të kursimit rreth tri herë më të larta se në Shtetet e Bashkuara, europianët zotërojnë 35 trilionë euro (39 trilionë dollarë) kursime.
  • Eurozona ka një normë mesatare kursimi strukturalisht të lartë, e cila historikisht është luhatur ndërmjet 12% dhe 15%, madje edhe më lart në vende si Franca dhe Gjermania.
  • Vetëm kompanitë europiane të sigurimeve menaxhojnë rreth 10 trilionë euro aktive.

Sfida, sipas tij, është që një pjesë më e madhe e këtij kapitali të drejtohet drejt arsimit dhe kërkimit shkencor, inovacionit, tranzicionit të gjelbër dhe atij dixhital, si dhe drejt mbrojtjes. Për këtë, BE-ja duhet të përfundojë ndërtimin e Unionit të Kursimeve dhe Investimeve, një projekt i diskutuar prej kohësh që synon të nxisë integrimin e tregjeve të kapitalit dhe atyre bankare në nivel europian.

Hendeku teknologjik me SHBA-në

Megjithatë, Buberl thekson se vetëm investimet nuk mjaftojnë për të ndërtuar një sektor teknologjik që të konkurrojë me më të mirët në botë, një objektiv që konsiderohet gjerësisht thelbësor për konkurrueshmërinë e ardhshme të Europës. Ai i referohet raportit me ndikim të Mario Draghit të vitit 2024 mbi konkurrueshmërinë europiane, i cili vuri në dukje se hendeku i produktivitetit ndërmjet BE-së dhe SHBA-së buron kryesisht nga zhvillimi i ndryshëm i sektorëve të tyre teknologjikë.

Pyetja që shtron drejtuesi i AXA është se çfarë e ka shkaktuar këtë divergjencë. Përse Europa specializohet në inovacionin gradual, duke përmirësuar atë që ka ndërtuar prej dekadash, si automobilat, në vend që të krijojë inovacione rrënjësore që transformojnë tregje dhe industri të tëra?

Një pjesë e përgjigjes, sipas tij, lidhet me rregullimin, sidomos atë të tregjeve të punës. Me disa përjashtime, veçanërisht ekonomitë skandinave me modelin e tyre të «fleksigurisë», mbrojtja e punonjësve nga humbja apo zhvendosja e vendeve të punës e bën më të vështirë në Europë, krahasuar me SHBA-në apo Kinën, futjen e teknikave të reja dhe zhvillimin e aktiviteteve të reja.

Modeli social: nga mbrojtja pasive te përshtatja aktive

Buberl nuk e vë në diskutim vlerën e modelit social europian. Përkundrazi, ai e quan atë një nga pikat më të forta të kontinentit dhe thekson se mbrojtja sociale qëndron në zemër të identitetit europian. Por, sipas tij, garantimi i sigurisë nuk duhet të kthehet në përpjekje për të eliminuar çdo rrezik.

Në vend që të frenojë inovacionin për të ruajtur çdo vend pune saktësisht në formën e sotme, Europa duhet t’i ndihmojë njerëzit të përballojnë dhe të përshtaten me transformimet që po vijnë. Ai vëren se shumë shpesh modeli social europian ndërhyn me vonesë, kur punonjësit kanë humbur tashmë vendin e punës dhe aftësitë e tyre janë vjetruar. Zgjidhja që propozon është një qasje proaktive: ndërhyrje që në momentin kur shfaqen inovacionet, në vend të një qëndrimi thjesht mbrojtës.

Sipas tij, europianët duhet të mbrohen jo vetëm nga rreziqet e ndryshimit, por edhe nga rreziku i ngecjes. Përpjekja për të parandaluar me çdo kusht ndryshimet rrënjësore, argumenton ai, dekurajon eksperimentimin, investimet dhe sipërmarrjen.

Prioritetet e reformës së shtetit të mirëqenies

Për ta ruajtur modelin europian të mirëqenies sociale, Buberl thekson se ai duhet modernizuar dhe financuar në mënyrë të qëndrueshme. Ndër prioritetet që ai rendit janë:

  • rritja e moshës së daljes në pension;
  • rritja e normave të punësimit përmes aksesit më të mirë në të mësuarit gjatë gjithë jetës dhe mbështetjes për kalimin nga një karrierë në tjetrën;
  • zgjerimi i mundësive për të përfituar nga plane të përballueshme kursimi afatgjatë;
  • investimet në kujdesin shëndetësor parandalues, që i ndihmon njerëzit të qëndrojnë të shëndetshëm dhe të pavarur më gjatë;
  • zhvillimi i shërbimeve të kujdesit afatgjatë, të përshtatura për një popullsi në plakje.

Masa të tilla, sipas tij, do t’u jepnin siguri të gjithë europianëve se nuk do të mbeten vetëm përballë vështirësive, ndërsa të rinjve do t’u ofronin më shumë arsye për të shpresuar në një të ardhme të sigurt dhe të begatë. Ai shton se përballimi i këtyre sfidave, nga modernizimi i ekonomisë deri te reforma e shtetit të mirëqenies, duhet të kalojë përmes dialogut me partnerët socialë, i cili mund t’u japë legjitimitet reformave të vështira në shoqëri shpesh të polarizuara thellë.

Koalicionet e të gatshmëve dhe modeli Airbus

Gjithçka, sipas Buberl, varet nga rikthimi i aftësisë së Europës për të vepruar. Ai kujton se ndërtimi i BE-së nisi kur gjashtë vende, të vendosura për t’u siguruar të rinjve të tyre një të ardhme paqësore, bashkuan burimet e nevojshme për të bërë luftë: qymyrin dhe çelikun.

Sot, sipas tij, ky model duhet ndjekur sërish: duke identifikuar nismat që garantojnë realisht një të ardhme lirie, sovraniteti dhe solidariteti, duke përqendruar tek to vullnetin politik dhe investimet, dhe duke ecur përpara me vendet që janë gati të veprojnë. Kjo mund të mos përfshijë të 27 shtetet anëtare, dhe në projektet e mëdha industriale, teknologjike dhe të mbrojtjes shpesh nuk do të jetë kështu. Koalicionet e vendeve të gatshme duhet të hapin rrugën, ndërsa të tjerët mund t’u bashkohen pasi nismat të kenë dëshmuar sukses.

Buberl pranon se autonomia e plotë europiane nuk është realiste. Megjithatë, përmes kombinimit të mendimit strategjik, politikave të guximshme dhe fleksibilitetit rregullator, Europa mund të krijojë kompani lider në industritë kryesore, ashtu siç ndodhi me Airbus në vitin 1970.

Inteligjenca artificiale si përgjigje ndaj plakjes

Në fushën e inteligjencës artificiale, drejtuesi i AXA pranon se Europa mbetet pas SHBA-së dhe Kinës në zhvillimin e modeleve më të avancuara. Megjithatë, ai beson se kontinenti mund të marrë drejtimin në përdorimin e kësaj teknologjie, falë bazës së tij të fuqishme industriale.

Motivi për ta bërë këtë është i fortë: ndërsa plakja e popullsisë po tkurr forcën e punës, rritja e produktivitetit e nxitur nga inteligjenca artificiale mund ta ndryshojë rrënjësisht situatën. Për këtë qëllim, si dhe për të përmirësuar perspektivat e të rinjve, rikualifikimi i punonjësve dhe krijimi i vendeve të punës me vlerë të shtuar më të lartë duhet të jenë përparësi kryesore. Sipas tij, nevojiten gjithashtu investime në infrastrukturën kritike dhe lokale, si dhe në aplikimet praktike të inteligjencës artificiale, ndër të tjera për të forcuar sovranitetin teknologjik europian.

Ambicie në vend të nostalgjisë

Në përfundim, Buberl argumenton se të besosh te Europa nuk do të thotë të mbrosh status quo-në, por të kesh ambicien për transformim. Një vizion i qartë në nivelet më të larta drejtuese, i komunikuar përmes një mesazhi bindës të përqendruar te prosperiteti, siguria dhe demokracia, do t’i ndihmonte qytetarët të përfytyronin një të ardhme pozitive, në vend që të strehoheshin te nostalgjia. Veprimet vendimtare, nga ana tjetër, do ta kthenin këtë vizion në përparim konkret.

Ai pranon se europianëve mund të mos u pëlqejë mjedisi i ri global, më i fragmentuar dhe më konkurrues, por thekson se kjo është bota me të cilën BE-ja duhet të përballet. Sipas tij, asnjë shtet anëtar nuk mund ta bëjë këtë i vetëm, ndërsa asnjë bllok tjetër vendesh nuk ndodhet në një pozicion më të favorshëm për të pasur sukses.