Shqipëria ka regjistruar një rritje mesatare ekonomike prej rreth 4,4% në vit gjatë periudhës 2000–2024, por ky ritëm nuk ka qenë i mjaftueshëm për të shfrytëzuar plotësisht potencialin e ngushtimit të hendekut të zhvillimit me Bashkimin Europian. Ky është përfundimi i Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) në raportin e tetorit 2026, “Perspektiva Ekonomike Rajonale: Europa – Zgjedhja e rritjes ekonomike: Reforma për inovacion, zgjerim dhe qëndrueshmëri”.

Sipas institucionit, vendet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Shqipërinë, kanë ende hapësirë të konsiderueshme për të përshpejtuar konvergjencën ekonomike, sidomos nëpërmjet reformave që rrisin produktivitetin dhe përfitimeve që sjell integrimi europian.

Si e mat FMN konvergjencën

Në grafikun “Përfitimet e parealizuara nga konvergjenca: Moldavia dhe Ballkani Perëndimor”, FMN vendos përballë rritjen mesatare vjetore të ekonomive europiane në vitet 2000–2024 dhe nivelin e tyre fillestar të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) për frymë. Analiza bazohet në parimin e konvergjencës ekonomike: vendet me të ardhura më të ulëta kanë mundësi të rriten më shpejt se ekonomitë e zhvilluara, pasi mund të përfitojnë nga teknologjia, kapitali dhe praktikat e prodhimit që tashmë përdoren në vendet më të pasura.

Në vitin 2000, Shqipëria ishte ndër ekonomitë europiane me PBB-në për frymë më të ulët. Pikërisht për këtë arsye, në 24 vitet që pasuan, ajo kishte potencial për një afrim më të shpejtë me vendet e zhvilluara. Megjithatë, në grafik Shqipëria ndodhet poshtë vijës që përshkruan marrëdhënien mes nivelit fillestar të të ardhurave dhe rritjes mesatare, gjë që tregon se, duke pasur parasysh pikënisjen e ulët, ekonomia shqiptare mund të ishte rritur më shpejt.

Krahasimi me Europën Qendrore dhe Lindore

Dallimi bëhet më i qartë kur Shqipëria krahasohet me vendet e Europës Qendrore dhe Lindore. Lituania, që në vitin 2000 kishte PBB për frymë më të lartë se Shqipëria, arriti një rritje mesatare vjetore prej rreth 4,6%, duke e kaluar ritmin shqiptar prej 4,4%. Rumania dhe Bullgaria, të cilat u bënë anëtare të BE-së në vitin 2007, shënuan gjithashtu ritme të larta, përkatësisht rreth 4,2% dhe 4,1% në vit, edhe pse niveli i tyre fillestar i zhvillimit ishte më i lartë se ai i Shqipërisë.

Shqipëria në rajon

Brenda Ballkanit Perëndimor, Shqipëria ka pasur një nga ritmet më të larta të rritjes gjatë periudhës së analizuar:

  • Serbia: rreth 3,7% në vit;
  • Kosova: 3,5%;
  • Bosnjë-Hercegovina: 3,4%;
  • Maqedonia e Veriut: 2,9%;
  • Mali i Zi: 2,8%.

Por kjo performancë relativisht më e mirë ndaj fqinjëve nuk ka arritur të kompensojë diferencën e madhe të zhvillimit me ekonomitë e BE-së. Grafiku i FMN-së tregon se vendet e Ballkanit Perëndimor dhe Moldavia ndodhen përgjithësisht poshtë marrëdhënies së pritshme mes të ardhurave fillestare dhe rritjes ekonomike.

Modeli i rritjes nën presion

Në raport, FMN nënvizon se modeli i rritjes në Europën Qendrore, Lindore dhe Juglindore ka përfituar ndjeshëm nga integrimi europian, rritja e produktivitetit dhe akumulimi i kapitalit. Megjithatë, qëndrueshmëria e tij po vihet në provë nga disa faktorë: dobësimi i eksporteve industriale, pagat që rriten më shpejt se produktiviteti, vlerësimi i kursit real efektiv të këmbimit, rënia e investimeve të huaja direkte dhe konkurrenca më e ashpër ndërkombëtare. Sipas FMN-së, këto prirje po shfaqen jo vetëm në Europën Qendrore dhe në vendet baltike, por edhe në Ballkanin Perëndimor.

Rekomandimet e FMN-së

Për të rigjallëruar procesin e konvergjencës, FMN sugjeron që ekonomitë e rajonit të mbështeten më pak te kostot e ulëta dhe te faktorët e jashtëm, dhe të orientohen drejt inovacionit dhe rritjes së produktivitetit. Ruajtja e konkurrueshmërisë, sipas institucionit, kërkon institucione më të besueshme, forcë pune më të kualifikuar, më shumë investime private dhe kalim drejt aktiviteteve me vlerë të shtuar më të lartë.

FMN paralajmëron gjithashtu se politikat fiskale ekspansioniste, të ndjekura për një periudhë të gjatë në disa vende, duhet të rishikohen në mënyrë që të garantohet qëndrueshmëria e financave publike.