Pothuajse të gjitha ekosistemet e shkëmbinjve koralorë në planet rrezikojnë të shemben brenda 50 viteve të ardhshme. Shkaku kryesor është ngrohja e oqeaneve dhe valët e të nxehtit, sipas një vlerësimi global të bërë publik të enjten. Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) bëri të ditur gjetjet gjatë konferencës së OKB-së për biodiversitetin që po zhvillohet në Shqipëri. Sipas tyre, 96% e ekosistemeve të shkëmbinjve koralorë në ujëra të cekëta ndodhen tashmë në rrezik kritik dhe mund të zhduken deri në vitin 2075.

Rëndësia ekonomike dhe ekologjike e koraleve

Shkëmbinjtë koralorë kanë vlerë jetike për peshkimin dhe turizmin. Ata mbrojnë gjithashtu vijën bregdetare nga erozioni dhe stuhitë. Njihen shpesh si “pyjet tropikale të detit”, sepse strehojnë një të katërtën e specieve detare dhe mbajnë në këmbë komunitete e biznese bregdetare.

Në listën e ekosistemeve në rrezik kritik përfshihen edhe disa nga më të njohurit në botë:

  • Barriera e Madhe Koralore në Australi;
  • Trekëndëshi Koralor në Paqësorin Perëndimor dhe Azinë Juglindore;
  • sistemi i barrierës koralore mesoamerikane;
  • shkëmbinjtë koralorë të Detit të Kuq.

Alarm për veprim

Mishal Gudka drejton nga ana shkencore vlerësimin e parë global të Listës së Kuqe të IUCN-së për ekosistemet koralore. Ai paralajmëroi për situatën, por theksoi se ajo nuk duhet të shihet si e pashpresë:

“Rreziku i kolapsit po përshkallëzohet, por ky duhet të jetë një alarm për veprim, jo shkak për dëshpërim.”

Sipas Gudkës, koralet kanë treguar një aftësi të jashtëzakonshme për t’u rimëkëmbur pas episodeve shkatërruese të zbardhjes. Për këtë arsye, zonat më rezistente mund të mbijetojnë nëse mbrohen.

Kur një ekosistem koralor shembet, koralet e forta zhduken dhe në vend të tyre zënë vend algat, mbetjet shkëmbore dhe sfungjerët. Pasoja është humbja e habitatit për shumë specie, nga jovertebrorët e vegjël deri te peshqit.

Shtrirja e vlerësimit

Analiza përfshin 127 ekorajone tropikale dhe subtropikale, me një sipërfaqe totale prej 188 362 kilometrash katrorë shkëmbinjsh koralorë. Ndryshimet klimatike renditen si kërcënimi më i vazhdueshëm për përkeqësimin e gjendjes së tyre në shkallë globale.

Një javë më parë, IUCN botoi një studim tjetër në revistën “Nature”. Sipas tij, gati 44% e specieve të koraleve që ndërtojnë shkëmbinj nënujorë përballen me rrezik më të lartë zhdukjeje. Të dhënat e publikuara një vit më parë treguan gjithashtu se zbardhja e dëmshme kishte prekur 84% të shkëmbinjve koralorë të oqeaneve. Ky është niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë.

Viti 2024 ishte më i nxehti në historinë e matjeve për planetin. Temperatura mesatare vjetore e sipërfaqes së oqeaneve jashtë rajoneve polare arriti rekordin prej 20,87 gradë Celsius.

Çfarë kërkojnë ekspertët

Ekspertët kërkojnë uljen e emetimeve globale. Përveç kësaj, ata kërkojnë kufizimin e ndotjes, të mbipeshkimit dhe të ndërtimeve në zonat bregdetare. Drejtoresha e përgjithshme e IUCN-së, Grethel Aguilar, bëri thirrje për mbrojtje dhe restaurim më të fuqishëm të ekosistemeve bregdetare, si dhe për investime të qëndrueshme në to. Andrew Baker nga Universiteti i Miamit nënvizoi se teknologjitë e reja dhe metodat novatore të restaurimit mund t’u japin koraleve kohën që u nevojitet për të mbijetuar.