Sektori i bujqësisë në Shqipëri po përballet me sfida të konsiderueshme për shkak të ndërprerjes së programit IPARD, i cili ka shkaktuar një rënie të dukshme të mbështetjes financiare për investime modernizuese. Sipas vlerësimeve të fundit nga Banka Botërore, ky bllokim ka reduktuar në mënyrë drastike fondet e disponueshme për fermerët, ndërsa skemat kombëtare të financimit gjatë vitit 2023 nuk kanë qenë të mjaftueshme për të mbushur këtë boshllëk financiar. Edhe pse Bashkimi Europian ka alokuar shuma të konsiderueshme për Shqipërinë, këto mjete mbeten të paarritshme për investitorët vendas për shkak të mungesës së zbatimit të programit.
Në strukturën aktuale të mbështetjes, grantet për investime dhe masat e zhvillimit rural janë reduktuar ndjeshëm, ndërsa vëmendja e buxhetit shtetëror është përqendruar kryesisht në subvencionet afatshkurtra, siç është ndihma për karburantin ose masa të kufizuara për blegtorinë. Kjo situatë është mjaft problematike pasi fondet IPARD janë thelbësore për zhvillimin bujqësor, duke siguruar grante të pakthyeshme që mbulojnë nga 50% deri në 70% të kostove të investimeve. Këto fonde janë të domosdoshme për blerjen e pajisjeve të reja, modernizimin e fermave, përpunimin e produkteve dhe ndërtimin e zinxhirëve të vlerës në ushqim.
Mungesa e aksesit në këto mekanizma godet veçanërisht fermerët e vegjël dhe sipërmarrjet modeste, të cilët e kanë të vështirë të marrin kredi bankare për shkak të fragmentimit të tokës, nivelit të lartë të informalitetit dhe vështirësive për të siguruar kolateral. Bankat komerciale në vend janë të përqendruara te bizneset më të mëdha, ndërsa institucionet mikrofinanciare, ndonëse aktive, ofrojnë kredi me kosto shumë të larta, ku normat e interesit shpesh tejkalojnë nivelin prej 20%. Në mungesë të mbështetjes nga IPARD dhe garancive shtetërore, investimet në bujqësi mbeten të pakta dhe të vështira.
Analiza e Bankës Botërore nënvizon gjithashtu se skemat kombëtare vuajnë nga mungesa e qëndrueshmërisë, pasi ndryshojnë shpesh dhe nuk krijojnë një mjedis të parashikueshëm për plane afatgjata biznesi. Përveç impaktit të drejtpërdrejtë financiar, moszbatimi i programit IPARD pengon edhe zhvillimin e kapaciteteve institucionale. Përvoja në vendet e rajonit ka treguar se agjencitë që administrojnë fondet europiane forcojnë ndjeshëm disiplinën financiare, transparencën dhe sistemet e kontrollit.
Për periudhën 2021–2027, Bashkimi Europian ka vënë në dispozicion 560 milionë euro për programin IPARD III, të ndara për katër vendet e Ballkanit Perëndimor. Nga kjo shumë, Serbia përfiton 288 milionë euro, Shqipëria 112 milionë euro, Maqedonia e Veriut 97 milionë euro dhe Mali i Zi 63 milionë euro. Ndryshe nga partnerët e saj rajonalë, Shqipëria është ende në pritje të autorizimit për të administruar këto fonde. Në këtë kontekst, Banka Botërore rekomandon si përparësi strategjike rikthimin e një kuadri mbështetës të qëndrueshëm dhe marrjen e akreditimit të nevojshëm, si hapi kryesor për të përmirësuar konkurrueshmërinë e sektorit bujqësor dhe për të shmangur më tej thellimin e hendekut të zhvillimit me vendet fqinje.