Kur ditët shkurtohen dhe drita e diellit pakësohet, shumë njerëz nisin të ndiejnë më shumë lodhje, flenë më keq dhe e humbasin motivimin. Sipas ekspertëve, këto ndryshime nuk kanë vetëm natyrë psikologjike, por mbështeten në procese biologjike. Për miliona njerëz, ato mund të kthehen në çrregullim afektiv sezonal, një lloj depresioni që shfaqet kryesisht gjatë vjeshtës dhe dimrit.

Ora e brendshme biologjike dhe drita

Ekspertët shpjegojnë se rënia e dritës natyrore prek ritmin cirkadian, pra orën e brendshme biologjike që drejton gjumin, vigjilencën dhe humorin. Po ashtu, ndryshimet e stinëve ndikojnë në prodhimin e melatoninës dhe serotoninës, dy substanca me rol të rëndësishëm në cilësinë e gjumit dhe në ekuilibrin emocional.

Në vendet mesdhetare, përfshirë Shqipërinë, ku dimrat janë zakonisht më të butë dhe ditët me diell më të shumta se në Europën Veriore, luhatjet sezonale të humorit mund të jenë më pak të dukshme, por gjithsesi ekzistojnë. Edhe këtu, shkurtimi i ditës në vjeshtë dhe dimër ndikon te ritmi biologjik, te gjumi dhe te niveli i energjisë. Edhe pse klima mesdhetare jep më shumë mundësi për aktivitete jashtë dhe ekspozim ndaj diellit, kjo nuk e eliminon rrezikun e depresionit sezonal.

Për të zbutur efektet e ndryshimeve sezonale në mirëqenien psikologjike, ekspertët këshillojnë të shfrytëzohen sa më shumë orët me dritë natyrore, të ruhet aktiviteti fizik dhe të mbahen gjallë kontaktet shoqërore.

Simptomat dhe kohëzgjatja

Psikiatrja Anisha Patel-Dunn, drejtuese mjekësore e LifeStance Health, sqaron se çrregullimi afektiv sezonal është një formë depresioni që mund të zgjasë mesatarisht katër deri në pesë muaj, zakonisht nga vjeshta deri në dimër. Ndër shenjat më të shpeshta janë mungesa e energjisë, problemet me gjumin, ndryshimet e humorit dhe rënia e motivimit.

Çfarë ndihmon për t’u ndier më mirë

Lëvizja fizike mbetet ndër mjetet më efektive për përmirësimin e gjendjes emocionale. Sipas Patel-Dunn, studimet tregojnë se 30-45 minuta ushtrime aerobike, katër deri në pesë herë në javë, mund të ndihmojnë humorin. Edhe një shëtitje e shkurtër gjatë ditës sjell përfitime, sepse ekspozimi ndaj dritës natyrore ndihmon në rregullimin e orës biologjike.

Rekomandimet e ekspertëve përfshijnë edhe:

  • një orar të qëndrueshëm gjumi, duke rënë për të fjetur dhe duke u zgjuar në të njëjtën orë çdo ditë, përfshirë fundjavat;
  • hedhjen në letër të mendimeve dhe shqetësimeve para gjumit, praktikë që sipas Patel-Dunn ndihmon ndërgjegjësimin emocional dhe menaxhimin e ankthit;
  • ruajtjen e marrëdhënieve shoqërore përmes takimeve me miqtë, darkave familjare apo aktiviteteve në natyrë;
  • meditimin dhe ushtrimet e frymëmarrjes për uljen e stresit.

Megjithatë, kur simptomat bëhen të vështira për t’u përballuar, ekspertët rekomandojnë kërkimin e ndihmës profesionale.

Hygge, qasja daneze ndaj dimrit

Një tjetër mënyrë për të kaluar muajt e ftohtë vjen nga Danimarka dhe njihet si hygge, një filozofi jetese e ndërtuar mbi rehatinë, ngrohtësinë, lidhjet njerëzore dhe kënaqësinë e momenteve të thjeshta. Meik Wiking, themelues i Institutit të Kërkimeve mbi Lumturinë në Kopenhagë dhe autor i librit The Little Book of Hygge, thekson se kjo filozofi është pjesë e pandashme e kulturës daneze.

Sipas organizatës Visit Denmark, hygge do të thotë krijimi i një atmosfere të ngrohtë dhe shijimi i gjërave të mira të jetës pranë njerëzve të dashur. Zbatimi i saj nuk kërkon shpenzime të mëdha: leximi i një libri nën një batanije, një pije e nxehtë, një darkë me miqtë pa telefona ose një shëtitje në ajër të pastër janë ndër format më të thjeshta.

Autorja Louisa Thomsen Brits sugjeron edhe krijimin e një ambienti të këndshëm në shtëpi, me ndriçim të butë, materiale natyrore dhe objekte që përcjellin ndjesinë e ngrohtësisë.

Në thelb, hygge synon t’u japë më shumë vlerë kënaqësive të vogla të përditshmërisë. Ajo mund të mbështesë mirëqenien emocionale, por nuk zë vendin e trajtimit profesional të depresionit sezonal.