Ish-zonat industriale metalurgjike të Elbasanit mund të kthehen në pikënisje për një mënyrë të re planifikimi dhe licencimi të investimeve në energjinë e rinovueshme, e cila në vijim mund të zbatohet në të gjithë Shqipërinë. Këtë perspektivë e paraqet një raport i Sekretariatit të Komunitetit të Energjisë, i bërë publik këtë javë, që trajton përshpejtimin e investimeve në burimet e rinovueshme dhe e rendit Elbasanin mes dy projekteve pilot me përparësinë më të lartë.

Përzgjedhja e Elbasanit, së bashku me Manastirin në Maqedoninë e Veriut, si projekte pilot për ngritjen e zonave të përshpejtimit të energjisë së rinovueshme ishte bërë e ditur që në gusht të këtij viti. Raporti i ri sjell më shumë detaje mbi mënyrën se si janë vlerësuar këto dy nisma dhe si pritet që përvoja e tyre të përdoret në shkallë kombëtare.

“Kjo konfirmohet nga fakti se dy projektet pilot me përparësinë më të lartë që mbështeten aktualisht nga Qendra përfshijnë bashkitë, përkatësisht Manastirin në Maqedoninë e Veriut dhe Elbasanin në Shqipëri”, shkruhet në dokument.

Asistencë teknike për dy bashkitë

Sekretariati po u jep ndihmë teknike të dyja bashkive në partneritet me Open Society Foundations Western Balkans. Në Manastir vëmendja përqendrohet te ish-zonat e minierave të qymyrit, ndërsa në Elbasan te territoret e dikurshme të industrisë metalurgjike.

“Këto projekte demonstrojnë realizueshmërinë dhe përfitimet e zbatimit të hershëm, në lidhje me potencialin strategjik të zonave të përshpejtimit të energjisë së rinovueshme për dekarbonizimin, tranzicionin e drejtë dhe politikën industriale të gjelbër”, vlerësohet në raport.

Sipas Sekretariatit, nismat pilot në nivel bashkie kanë për qëllim të përcaktojnë zonat që u përshtaten investimeve, duke peshuar kufizimet mjedisore, mënyrën e përdorimit të tokës dhe mundësitë për t’u lidhur me rrjetin elektrik.

“Me kalimin e kohës, projektet pilot bashkiake pritet të pasqyrohen fillimisht në planifikimin territorial vendor dhe rajonal. Në fund, ato duhet të zgjerohen në nivel kombëtar dhe të kontribuojnë në hartëzimin e koordinuar të territorit në nivel kombëtar, si edhe në zgjidhjet e qeverisjes të nevojshme për zbatimin e RED III”, thuhet në dokument.

Udhërrëfyesi në disa faza

Plani i paraqitur në raport nis me identifikimin dhe vlerësimin e të dhënave për zonat ku konfliktet mjedisore janë të kufizuara, një proces që aktualisht është në zhvillim. Hapat e mëpasshëm përfshijnë:

  • hartëzimin e infrastrukturës;
  • konsultimet me publikun;
  • përcaktimin e zonave të përshpejtimit;
  • përfshirjen e këtyre zonave në planet territoriale.

Në periudhën afatmesme dhe afatgjatë parashikohen reformimi i procedurave të lejeve, integrimi në planifikimin kombëtar dhe zgjerimi i modelit edhe në bashki të tjera.

Detyrimet ndaj BE-së dhe objektivat e Shqipërisë

Raporti u kushton vëmendje edhe angazhimeve të Shqipërisë në kuadër të Agjendës së Reformave të Bashkimit Europian. “Në Shqipëri, Agjenda e Reformave kërkonte ndryshime në rregulloret në fuqi për dhënien e lejeve, për të thjeshtuar procedurat e lejeve për energjinë e rinovueshme (për familjet dhe instalimet e mëdha) deri në qershor 2025”, theksohet në raport.

Shqipëria ka vendosur objektivin më ambicioz në Ballkanin Perëndimor për peshën e energjisë së rinovueshme në konsumin përfundimtar bruto: 52% deri në vitin 2030.

Të dhënat e cituara nga Sekretariati tregojnë se gjashtë ekonomitë e rajonit kanë së bashku rreth 23 GW kapacitete potenciale nga projektet e mëdha diellore dhe të erës, ndërkohë që kapacitetet e instaluara sot arrijnë në afro 1.5 GW, një hendek që tregon hapësirën e madhe për investime të reja.