Pesëdhjetë kompanitë më të mëdha të Maqedonisë së Veriut realizuan në vitin 2025 të ardhura totale prej pak më shumë se 11 miliardë eurosh, një shumë që barazohet me rreth 66.6% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të vendit. Fitimi i këtij grupi kompanish arriti në rreth 610 milionë euro. Vetëm dhjetë kompanitë e para sipas të ardhurave gjeneruan 5.2 miliardë euro, ose 31.3% të PBB-së. Këto shifra vijnë në një moment kur vendi shënon 35 vjet nga shpallja e pavarësisë dhe sovranitetit shtetëror, ndërsa ekonomia e tij vazhdon të përpiqet të kalojë pragun e rritjes prej 3% në vit.

Renditja, e hartuar mbi të dhënat përfundimtare për vitin 2025 të ekonomistëve të bazës së të dhënave “Business Network”, tregon se kompanitë kryesore janë të përqendruara kryesisht në industrinë automotive dhe atë farmaceutike, në energji, në tregtinë e naftës dhe në tregtinë me pakicë. Në listë gjenden kompani private me kapital vendas dhe të huaj, por edhe ndërmarrje shtetërore. Bankat dhe kompanitë e sigurimit nuk janë përfshirë në këtë renditje.

Tri dekada e gjysmë me kriza të njëpasnjëshme

Përtej sfidave politike, Maqedonia e Veriut ka përshkuar një rrugë të vështirë ekonomike që prej shkëputjes nga ish-Jugosllavia. Goditja e parë erdhi me privatizimin dhe tranzicionin, një proces i gjatë që u shtri si maratonë për më shumë se dhjetë vjet. Më pas pasoi kriza ekonomike globale e vitit 2008, kriza shëndetësore e COVID-19 në vitin 2020, ndërsa gjatë pesë viteve të fundit ekonomia vendase është përballur me presione mbi çmimet, të nxitura edhe nga konfliktet ushtarake në Lindje.

Gjurmët e këtyre krizave duken qartë në statistikat zyrtare. Gjatë dekadës së fundit, rritja e PBB-së e ka tejkaluar nivelin 4% vetëm një herë, në vitin 2021. Edhe ky rezultat, megjithatë, erdhi si rikuperim pas rënies së vitit 2020, kur ekonomia u tkurr me 4.7%. Llogaritjet e bazuara në të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikave tregojnë se norma mesatare e rritjes së PBB-së gjatë dhjetë viteve të fundit ka qenë vetëm 2.6%.

Në fund të vitit 2025, PBB-ja e vendit në vlerë absolute arriti në 16.53 miliardë euro, ose rreth 9,000–9,100 euro për frymë.

Ekonomistët: shkaqet duhen kërkuar edhe brenda vendit

Sipas disa ekonomistëve, ritmet e ulëta, pothuajse “zvarritëse”, të rritjes ekonomike nuk shpjegohen vetëm me krizat e jashtme. Një pjesë e madhe e përgjegjësisë, sipas tyre, bie mbi politikat ekonomike të ndjekura brenda vendit.

Profesori Samo R. Bislimi i lidh luhatjet e ekonomisë me dy faktorë kryesorë:

“Maqedonia e Veriut, nga pavarësia e deri më sot, ka shfaqur një ritëm ciklik të rritjes ekonomike për dy arsye: së pari, reformat strukturore të pasuksesshme dhe, së dyti, niveli i ulët i investimeve në zhvillimin ekonomik, veçanërisht në zbatimin e njohurive dhe teknologjive të reja. Ka pasur edhe vite kur jemi përballur me proces dezinvestimi. Struktura ekonomike është aq e pafavorshme sa, në vetvete, nuk lejon optimizëm për një rritje ekonomike të qëndrueshme”.

Ai shton se edhe një strukturë më e mirë ekonomike nuk do të ishte e mjaftueshme në vetvete:

“Edhe sikur të kishim një strukturë ekonomike më të favorshme, kjo nuk do të mjaftonte për të siguruar një rritje të qëndrueshme ekonomike, sepse hendeku po thellohet gjithnjë e më shumë. Po zgjerohet e ashtuquajtura distancë kohore në zbatimin e njohurive dhe teknologjive të reja dhe kjo krijon efekte negative mbi produktivitetin e punës, nivel të ulët të konkurrueshmërisë në çmime dhe pamundësi për të vepruar sipas parimit të ekonomive të shkallës”.

Dy sektorë mbajnë mbi një të tretën e ekonomisë

Të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikave tregojnë se sektori “Tregti, transport dhe akomodim” ka peshën më të madhe në krijimin e PBB-së, me 17.98%. Në vendin e dytë renditet sektori “miniera, energji, ujë dhe mbetje”, me 17.54%. Së bashku, këta dy sektorë përbëjnë 35.52% të PBB-së, pra më shumë se një të tretën e saj, ndërsa të gjithë sektorët e tjerë kanë peshë nën 15%.

Struktura e ekonomisë sipas sektorëve paraqitet si më poshtë:

  • Tregti, transport dhe akomodim: 17.98% e PBB-së;
  • Miniera, energji, ujë dhe mbetje: 17.54%;
  • Industria përpunuese: 14.33%;
  • Administrata publike, mbrojtja dhe aktivitetet sociale: 13.03%;
  • Aktivitetet e pasurive të paluajtshme: 10.69%;
  • Sektorët e tjerë, mes tyre ndërtimi, bujqësia dhe informacioni e komunikacionet, kanë secili peshë më të ulët se 7%.

Profesori Bislimi e sheh këtë strukturë si një nga pengesat kryesore për rritjen:

“Pesha e sektorit real në krijimin e PBB-së është nën 40%, shërbimet rreth 30%, ndërsa të ashtuquajturit sektorë të kostos, mbi 30%. Me një strukturë të tillë prodhimi, nuk kemi çfarë t’i ofrojmë as tregut vendas dhe as atij të huaj”.

Qeveria flet për rritje të shpejtë, opozita për “matematikë optimiste”

Rritja e PBB-së është kthyer në një nga temat më të nxehta në Maqedoninë e Veriut, si në debatin publik ashtu edhe në qarqet e biznesit dhe politikës. Kryeministri Hristijan Mickoski ka theksuar disa herë se vendi është ndër ekonomitë europiane me ritmet më të larta të rritjes.

“Maqedonia e Veriut është mes pesë vendeve të para në Europë për rritjen e PBB-së; menjëherë pas Maltës, Polonisë dhe Serbisë vjen Maqedonia e Veriut. Nga tremujori i tretë i vitit 2024 deri në tremujorin e parë të vitit 2026, përfundimi është se ekonomia maqedonase po rritet me 3% në terma realë, ndërsa partneri ynë më i madh, Bashkimi Europian, ka rritje prej 1.4% dhe Eurozona prej 1.25%. Ky është rezultat i jashtëzakonshëm, Maqedonia e Veriut po përshpejton dhe shteti duhet të ecë përpara”,

deklaroi kryeministri Mickoski.

Nga ana tjetër, blloku opozitar e kritikon qeverinë pothuajse çdo ditë, duke e akuzuar se po përdor “matematikë optimiste”, ndërkohë që realiteti për qytetarët mbetet i vështirë. Partia opozitare SDSM reagoi në këtë mënyrë:

“Për Mickoskin, vetëm qielli është kufiri. Kjo po bëhet aq qesharake sa, sikur të mos bëhej fjalë për standardin e jetesës së qytetarëve, do të mund vetëm të qeshnim. Prej muajsh flasin për ‘ekonominë e tretë në Europë’ dhe ‘të parët në turizëm’”.

Dhjetë kompanitë më të mëdha sipas të ardhurave

1. Johnson Matthey

Kreu i renditjes sipas të ardhurave i takon kompanisë së huaj të industrisë automotive “Johnson Matthey”, me 1.82 miliardë euro të ardhura. Kompania punëson 835 persona dhe merret kryesisht me prodhimin e katalizatorëve për automjete dhe të sistemeve të kontrollit të emetimeve. Ajo operon në një nga zonat TIDZ pranë kryeqytetit, Shkup. Në vitin 2025, “Johnson Matthey” u rendit e dyta edhe sipas fitimit, me 73 milionë euro.

2. OKTA

Në vendin e dytë, me të ardhura prej 627 milionë eurosh, qëndron rafineria “OKTA”, kompani greke e sektorit të naftës, aktiviteti kryesor i së cilës është “tregtia me shumicë e lëndëve djegëse të ngurta, të lëngshme dhe të gazta”. Para 26 vitesh kompania ishte në pronësi shtetërore dhe në procesin e privatizimit iu shit kompanisë greke “Hellenic Petroleum”. Pavarësisht të ardhurave të larta vjetore, “OKTA” zë vetëm vendin e 28-të sipas fitimit, me 9.3 milionë euro. Kompania ka 244 punonjës.

3. AD Makpetrol

E treta në listë është një tjetër kompani nafte, AD “Makpetrol”, me të ardhura prej 508,049,773 eurosh në vitin 2025, sipas renditjes së “Business Network”. Aktiviteti i saj është “tregtia me pakicë e karburanteve dhe lubrifikantëve për automjete”. Me fitim prej 19,328,788 eurosh, kompania nuk arriti të futej mes dhjetë kompanive më fitimprurëse të vitit 2025. Ajo punëson 2,051 persona.

4. EVN HOME

Në vendin e katërt renditet “EVN HOME”, me të ardhura prej 427 milionë eurosh. Kompania e sektorit energjetik ka pozicion dominues në treg dhe gëzon statusin e “furnizuesit universal” të familjeve me energji elektrike. Megjithatë, fitimi i saj ishte vetëm rreth 200 mijë euro, duke e lënë jashtë listës së më fitimprurëseve për vitin 2025.

5. ESM – Termocentralet për Prodhimin e Energjisë Elektrike

Vendin e pestë e zë një tjetër kompani energjetike, ndërmarrja shtetërore “ESM – Termocentralet për Prodhimin e Energjisë Elektrike”, me të ardhura prej 359 milionë eurosh. Ajo ka 4,362 punonjës dhe, në fund të tremujorit të katërt të vitit 2025, raportoi humbje prej 16.7 milionë eurosh.

6. KAM DOO Ilinden

Në vendin e gjashtë është kompania private “KAM DOO Ilinden”, me të ardhura prej 333,951,648 eurosh. Ajo vepron në sektorin e tregtisë, me aktivitet “tregti me pakicë jo e specializuar, kryesisht me ushqime, pije dhe produkte duhani”, dhe është një nga operatorët më të mëdhenj të zinxhirëve të marketeve në vend. Kompania ka 1,479 punonjës dhe në vitin 2025 realizoi fitim prej rreth 10 milionë eurosh.

7. Kromberg & Schubert – Macedonia

Kompania e huaj “Kromberg & Schubert – Macedonia” zë vendin e shtatë, me të ardhura prej 322 milionë eurosh. Ajo prodhon pajisje elektrike dhe elektronike për automjete dhe është ndër punëdhënësit më të mëdhenj në vend, me 6,494 punonjës. Fitimi i saj në vitin 2025 arriti në 4.8 milionë euro.

8. Ndërmarrja Publike për Rrugët Shtetërore

Në vendin e tetë renditet “Ndërmarrja Publike për Rrugët Shtetërore”, me të ardhura prej 264 milionë eurosh. Ndërmarrja shtetërore kishte 479 punonjës në vitin 2025 dhe aktiviteti i saj kryesor është “ndërtimi i rrugëve dhe autostradave”. Vitin e kaluar ajo raportoi fitim prej 147 milionë eurosh. Këto shifra në bilancin operativ lidhen me huatë e marra për ndërtimin e segmenteve kryesore të autostradave në vend.

9. Kiper Market DOO

E nënta është “Kiper Market DOO”, një tjetër kompani e sektorit të tregtisë, me të ardhura prej 257 milionë eurosh. Kompania ka 1,288 punonjës dhe në vitin e kaluar realizoi fitim prej 6.45 milionë eurosh.

10. VDL Bus – Macedonia

Dhjetëshen e mbyll kompania e huaj “VDL Bus – Macedonia”, e vendosur në një nga zonat e lira ekonomike. Të ardhurat e saj në vitin 2025 arritën në 252 milionë euro. Aktiviteti kryesor i kompanisë është “prodhimi i automjeteve”, ndërsa fitimi i realizuar vitin e kaluar ishte rreth 19 milionë euro.

Përqendrim i lartë i të ardhurave

Llogaritjet mbi të dhënat e disponueshme nga “Business Network” tregojnë se dhjetë kompanitë më të mëdha realizuan në vitin 2025 të ardhura totale prej 5.2 miliardë eurosh, që përbëjnë 31.3% të PBB-së së vendit për atë vit. Ndërkohë, të ardhurat vjetore të pesëdhjetë kompanive më të mëdha arritën në rreth 11 miliardë euro, ekuivalente me 66.6% të vlerës vjetore të PBB-së. Këto raporte tregojnë se një numër relativisht i vogël kompanish zë një peshë të konsiderueshme në aktivitetin ekonomik të vendit.

Të ardhura të larta nuk do të thotë domosdoshmërisht fitime të larta

Renditja nxjerr në pah edhe një kontrast të qartë: disa nga kompanitë që qëndrojnë në krye sipas të ardhurave mungojnë plotësisht në listën e më fitimprurëseve. Ndërsa gjenerojnë qindra milionë euro të ardhura, ato realizojnë fitime minimale ose madje humbje, siç ndodh me ndërmarrjen shtetërore “ESM – Termocentralet për Prodhimin e Energjisë Elektrike”.

Grupi i pesëdhjetë kompanive më të mëdha sipas fitimit realizoi në vitin 2025 një fitim total prej 841 milionë eurosh, me të ardhura që arritën në 7.5 miliardë euro. Megjithatë, disa nga kompanitë me të ardhurat më të larta janë njëkohësisht edhe ndër më fitimprurëset.

Dhjetë kompanitë më fitimprurëse

  1. Ndërmarrja Publike për Rrugët Shtetërore – ndërmarrje shtetërore, me fitim prej 147 milionë eurosh.
  2. Johnson Matthey – kompani e huaj, me 73 milionë euro fitim, e cila renditet e para edhe sipas të ardhurave.
  3. Macedonian Telecom – kompani e sektorit të telekomunikacionit, me fitim prej 40.5 milionë eurosh.
  4. Alkaloid – kompani farmaceutike, me 32.2 milionë euro fitim.
  5. Titan – Usje – kompani e prodhimit të çimentos, me 29.2 milionë euro fitim.
  6. Pivara – Skopje – kompani që operon në tregtinë e pijeve alkoolike dhe joalkoolike, me pronarë “Coca-Cola HBC AG” dhe “HEINEKEN N.V.”, me fitim prej 26.9 milionë eurosh.
  7. IGM-TRADE Ilija I dr. DOO – kompani me kapital vendas nga Kavadarci, që prodhon tuba dhe profile çeliku, me fitim prej 25.9 milionë eurosh.
  8. Kamen-most – Communications AD Skopje – shoqëri aksionare për menaxhim biznesi dhe shërbime konsulence, me fitim prej 21.5 milionë eurosh.
  9. ESM – shpërndarja e energjisë elektrike – ndërmarrje shtetërore, me fitim prej 21 milionë eurosh.
  10. A1 Macedonia DOOEL Skopje – kompani e telekomunikacionit, me aktivitet në telekomunikacionin me kabllo, pa kabllo dhe satelitor, me rreth 21 milionë euro fitim.

Të dhënat e përmbledhura tregojnë se fitimi total vjetor i dhjetë kompanive më fitimprurëse në vitin 2025 arriti në 438.1 milionë euro, ose 2.6% të PBB-së totale. Fitimi i pesëdhjetë kompanive më të mëdha sipas këtij treguesi arriti në 841 milionë euro, ose rreth 5% të PBB-së.

Çfarë tregon renditja

Lista e kompanive më të mëdha pasqyron disa tipare të strukturës ekonomike të Maqedonisë së Veriut. Kompanitë e huaja të industrisë automotive, të vendosura në zonat e lira ekonomike dhe në zonat TIDZ, si “Johnson Matthey”, “Kromberg & Schubert – Macedonia” dhe “VDL Bus – Macedonia”, kanë peshë të madhe si në të ardhura ashtu edhe në punësim. Sektori i naftës dhe ai energjetik, me kompani si “OKTA”, AD “Makpetrol”, “EVN HOME” dhe ESM, gjenerojnë të ardhura të mëdha, por shpesh me marzhe të ngushta fitimi apo edhe me humbje. Tregtia me pakicë përfaqësohet nga zinxhirët e marketeve “KAM DOO Ilinden” dhe “Kiper Market DOO”, ndërsa ndërmarrjet shtetërore mbeten aktorë të rëndësishëm, veçanërisht në infrastrukturë dhe energji.

Në anën e fitimit, përveç “Johnson Matthey” dhe ndërmarrjes për rrugët shtetërore, spikasin kompanitë e telekomunikacionit, industria farmaceutike, prodhimi i çimentos, industria e pijeve dhe prodhimi i produkteve të çelikut. Ky ndryshim mes listës sipas të ardhurave dhe asaj sipas fitimit tregon se madhësia e qarkullimit nuk përkthehet automatikisht në përfitueshmëri, sidomos në sektorët me kosto të larta operative si nafta dhe energjia.

Në këtë kuadër, debati mes qeverisë dhe opozitës për ritmin e rritjes ekonomike, si dhe paralajmërimet e ekonomistëve për reformat strukturore të dështuara dhe investimet e pamjaftueshme në teknologji e njohuri të reja, mbeten në qendër të diskutimit për të ardhmen ekonomike të vendit, 35 vjet pas pavarësisë.