AmCham kundër Paketës Fiskale 2027: kërkon rishikimin e rritjes së TVSH-së dhe tatimit mbi dividendin

Dhoma Amerikane e Tregtisë në Shqipëri (AmCham) ka dalë hapur kundër disa prej ndryshimeve kryesore të propozuara në Paketën Fiskale 2027, e cila parashikon ngritjen e normës standarde të TVSH-së në 21% dhe të tatimit mbi dividendin në 15%. Në një deklaratë zyrtare, organizata që përfaqëson komunitetin e biznesit amerikan dhe ndërkombëtar në vend paralajmëron se shtimi i barrës tatimore mbi bizneset që veprojnë në mënyrë të rregullt rrezikon të dëmtojë klimën e investimeve, të ulë konkurrueshmërinë e Shqipërisë në rajon dhe të çojë në rritje çmimesh për konsumatorët.

AmCham i kërkon qeverisë të rishqyrtojë këto masa, duke theksuar se politika fiskale ka nevojë për parashikueshmëri dhe për konsultim të mirëfilltë publik, ndërsa përpjekjet duhet të përqendrohen te lufta ndaj informalitetit dhe te zgjerimi i bazës së tatimpaguesve.

Ndryshim i kushteve mbi të cilat janë ndërtuar planet e bizneseve

Sipas Dhomës, paketa e propozuar sjell një rritje të konsiderueshme të barrës tatimore dhe ndryshon kushtet mbi të cilat sipërmarrjet kanë hartuar planet e tyre të aktivitetit, financimit dhe investimeve. AmCham shton se ndryshime të tilla do të dekurajonin edhe investitorët e huaj që mund ta konsiderojnë Shqipërinë si destinacion biznesi në të ardhmen.

Organizata vlerëson se çdo ndryshim i rëndësishëm i politikave fiskale duhet të bazohet në një analizë të plotë të ndikimit ekonomik dhe social, në vlerësimin e kostove dhe të përfitimeve të pritshme, si dhe në një proces të vërtetë konsultimi me komunitetin e biznesit para se të merret vendimi përfundimtar.

AmCham pranon se lehtësimi i kostos së jetesës dhe mbështetja e qytetarëve, sidomos e familjeve më të ekspozuara ndaj rritjes së çmimeve, janë objektiva të rëndësishëm. Megjithatë, sipas saj, këto synime duhet të ndiqen paralelisht me ruajtjen e një klime të shëndetshme biznesi, nxitjen e investimeve dhe krijimin e vendeve të qëndrueshme të punës. Për këtë arsye, Dhoma kundërshton që masat sociale të financohen përmes rritjes së barrës mbi bizneset që deklarojnë aktivitetin dhe paguajnë rregullisht detyrimet tatimore, pa u shqyrtuar më parë alternativat e mundshme dhe efektet e ndërhyrjes.

Duke pasur parasysh nivelin e nënrealizimit të shpenzimeve buxhetore dhe suficitin e financave publike, AmCham thekson se çdo rritje e barrës fiskale kërkon një arsyetim të qartë për domosdoshmërinë e saj dhe për mënyrën se si do të përdoren të ardhurat shtesë.

Masat që prekin njëkohësisht shtyllat e sistemit tatimor

Dhoma nënvizon se ndryshimet e propozuara ndikojnë në të njëjtën kohë disa prej elementeve kryesore të sistemit tatimor:

• rritja e tatimit mbi dividendët nga 8% në 15%;
• rritja e normës standarde të TVSH-së nga 20% në 21%;
• rritja e disa normave të reduktuara të TVSH-së nga 6% në 10%;
• ndryshimet në tatimin mbi të ardhurat nga punësimi.

Sipas AmCham, këto ndërhyrje kanë ndikim të drejtpërdrejtë në aktivitetin ekonomik. Ato mund të pakësojnë fondet në dispozicion për riinvestim, të ulin kthimin nga kapitali dhe të ndikojnë në kostot operative, punësimin dhe planet e zgjerimit të bizneseve. Dhoma paralajmëron se ndikimi neto në GDP, dhe për pasojë në të ardhurat bruto tatimore, mund të dalë më i ulët se sa parashikohet nëse politika e re frenon zhvillimin e bizneseve.

Rreziku për konkurrueshmërinë rajonale dhe investimet e huaja

AmCham kujton se Shqipëria vepron në një mjedis rajonal ku investitorët e huaj krahasojnë kushtet fiskale dhe parashikueshmërinë e mjedisit të biznesit midis vendeve të ndryshme. Sipas deklaratës, rritja e normave tatimore do ta dobësojë më tej pozitën konkurruese të vendit. Një rënie e investimeve të huaja direkte (FDI) do të ngushtonte potencialin e ekonomisë dhe, si rrjedhojë, do të sillte efekte negative fiskale në periudhë afatgjatë.

Duke marrë parasysh rrezikun që këto ndryshime të cenojnë pozicionin e Shqipërisë si destinacion investimi krahasuar me vendet e tjera të rajonit, Dhoma pret një vlerësim fiskal shumë më të thelluar në mbështetje të ndryshimeve që i cilëson si "kaq drastike".

Efekti mbi çmimet e konsumit

Një tjetër shqetësim i ngritur nga AmCham lidhet me ndikimin mbi çmimet. Paketa parashikon vendosjen e një norme të reduktuar TVSH-je prej 6% për një kategori produktesh ushqimore bazë, me synimin për të lehtësuar koston e jetesës. Por, sipas Dhomës, rritja e normës standarde nga 20% në 21% dhe e disa normave të reduktuara nga 6% në 10% mund të sjellë shtrenjtim të një game të gjerë mallrash dhe shërbimesh.

Në masën që këto rritje u kalojnë konsumatorëve, shpenzimet shtesë të familjeve mund të zbehin ose të kompensojnë pjesërisht përfitimet e pritura nga ulja e TVSH-së për ushqimet bazë. AmCham shton gjithashtu se ulja e normës së TVSH-së nuk garanton vetvetiu që përfitimi do të pasqyrohet plotësisht në çmimet përfundimtare.

Për këtë arsye, organizata kërkon një analizë të ndikimit neto të ndryshimeve mbi çmimet e konsumit, fuqinë blerëse dhe buxhetet familjare, si dhe qartësim për mekanizmat e monitorimit që do të përdoren për të vlerësuar nëse objektivat sociale do të arrihen realisht.

Formalizimi para rritjes së normave

AmCham mbron qëndrimin se financimi i politikave sociale dhe shtimi i të ardhurave buxhetore duhet të mbështeten, në radhë të parë, te zgjerimi i bazës së tatimpaguesve, ulja e informalitetit dhe përmirësimi i efiçencës së administrimit tatimor, përpara se të merret në konsideratë rritja e normave.

Sipas Dhomës, rënduarja e bizneseve që deklarojnë dhe përmbushin rregullisht detyrimet, pa u shfrytëzuar më parë potenciali për formalizimin e ekonomisë, rrezikon t'i ngarkojë edhe më shumë sipërmarrjet e rregullta dhe të thellojë pabarazitë në konkurrencë. Për AmCham, zgjerimi i bazës tatimore, zbatimi i njëjtë i ligjit për të gjithë dhe lufta efektive ndaj informalitetit përbëjnë një rrugë më të qëndrueshme për rritjen e të ardhurave publike, financimin e nevojave sociale dhe ruajtjen e konkurrueshmërisë së ekonomisë.

Afatet e shkurtra dhe nevoja për parashikueshmëri

Dhoma shpreh shqetësim edhe për mënyrën dhe kohën e paraqitjes së propozimeve. Ndryshimet, që pritet të nisin të prodhojnë efekte nga 1 janari 2027, u lënë bizneseve një periudhë të kufizuar për të analizuar pasojat dhe për t'u përshtatur. Për ndërmarrjet me investime afatgjata, kontrata në fuqi dhe angazhime financiare, këto ndryshime prekin vendime të marra mbi bazën e një kuadri fiskal të caktuar.

AmCham thekson se kjo ka rëndësi të veçantë për kompanitë amerikane dhe investitorët ndërkombëtarë, për të cilët stabiliteti dhe parashikueshmëria fiskale janë elemente thelbësore kur vlerësojnë një treg. Ndryshimet e papritura, pa një kalendar të qartë dhe pa periudha të arsyeshme tranzitore, mund të lëkundin besimin e investitorëve ekzistues dhe të atyre potencialë.

Në këtë kontekst, Dhoma kërkon që projektligjet të mbështeten në studime dhe modelime të thelluara fiskale, të komunikuara në mënyrë transparente, dhe më pas t'i nënshtrohen një procesi konsultimi publik real, efektiv dhe gjithëpërfshirës, e jo të trajtohen si një formalitet procedural. Propozimet me ndikim të drejtpërdrejtë mbi veprimtarinë e bizneseve, sipas saj, duhet të kalojnë një shqyrtim të plotë, ku argumentet dhe rekomandimet e komunitetit të biznesit të analizohen dhe të merren parasysh para miratimit, për të përmirësuar cilësinë e politikave fiskale dhe për të shmangur pasoja të padëshiruara për ekonominë.

Përputhja me Strategjinë Afatmesme të të Ardhurave

AmCham kërkon gjithashtu të sqarohet sa përputhen ndryshimet e propozuara me objektivat dhe drejtimin e përcaktuar në Strategjinë Afatmesme të të Ardhurave, e hartuar në bashkëpunim me partnerët ndërkombëtarë, përfshirë FMN-në dhe BE-në. Çdo shmangie nga masat apo afatet e parashikuara në këtë dokument, sipas Dhomës, duhet të shoqërohet me argumentim të qartë ekonomik dhe fiskal, në mënyrë që të garantohet koherenca dhe parashikueshmëria e politikës tatimore.

Thirrja drejtuar qeverisë

Në përfundim, Dhoma Amerikane e Tregtisë i bën thirrje qeverisë që:

• të rishqyrtojë rritjet e propozuara të barrës tatimore;
• të publikojë analizat e ndikimit ekonomik dhe social;
• të vlerësojë si alternativë prioritare zgjerimin e bazës tatimore, uljen e informalitetit dhe përmirësimin e administrimit të të ardhurave publike, përpara se të ndërmarrë masa që rrisin normat;
• të garantojë një proces të hapur e kuptimplotë konsultimi dhe periudha të arsyeshme kalimtare përpara se ndryshime të kësaj përmase të merren në konsideratë, e aq më pak të zbatohen.

AmCham deklaron se mbetet e gatshme të kontribuojë me ekspertizën dhe rekomandimet e saj konkrete për një sistem fiskal të drejtë, të qëndrueshëm dhe konkurrues, që nxit investimet, mbështet formalizimin dhe krijon kushte për rritje ekonomike të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse.