Shpenzimet për investime kapitale nga buxheti i shtetit kanë arritur në 62,7 miliardë lekë gjatë nëntë muajve të parë të vitit 2026, duke përmbushur vetëm 35,6% të planit vjetor, i cili është 176 miliardë lekë. Që objektivi i vitit të realizohet, qeverisë i mbetet të shpenzojë edhe 113,4 miliardë lekë, rreth 1,2 miliardë euro, brenda tre muajve të fundit.

Një shpenzim i tillë do të kërkonte një përshpejtim të ndjeshëm të pagesave publike në fund të vitit, ndërkohë që ecuria e deritanishme tregon se mosrealizimi i planit të investimeve është kthyer në një problem kronik.

Ritmi mujor duhet të rritet më shumë se pesëfish

Gjatë periudhës janar–shtator, investimet kapitale kanë qenë mesatarisht rreth 7 miliardë lekë në muaj. Për të shteruar të gjithë fondin vjetor, kjo mesatare do të duhej të ngjitej në rreth 37,8 miliardë lekë në muaj gjatë tremujorit të fundit, pra më shumë se pesë herë më lart. Shuma që mbetet për t'u shpenzuar përbën 64,4% të planit vjetor të investimeve.

Pse ngecin projektet

Realizimi i dobët i investimeve publike lidhet me një sërë faktorësh:

  • vonesat në përgatitjen dhe miratimin e projekteve;
  • procedurat e prokurimit publik dhe ankimimet;
  • problemet me shpronësimet;
  • kapacitetet e kufizuara të institucioneve që zbatojnë kontratat.

Përveç kësaj, në buxhet shpesh parashikohen fonde për projekte që ende nuk i kanë përmbyllur procedurat përgatitore. Kur eficienca e administratës nuk ecën në të njëjtin ritëm me fondin e investimeve, i cili rritet nga viti në vit, rreziku i mosrealizimit shkon përtej planit buxhetor.

Presion mbi çmimet dhe rrezik abuzimesh

Grumbullimi i kontraktimeve, punimeve dhe pagesave në një kohë të shkurtër mund të rëndojë mbi administratën publike, kompanitë zbatuese dhe mekanizmat e kontrollit të cilësisë. Përvoja e viteve të kaluara tregon se pothuajse mbi 40% e buxhetit të investimeve alokohet në dhjetor, gjë që ushtron presion të fortë mbi çmimet dhe inflacionin.

Në aspektin fiskal, mosrealizimi i investimeve ndikon në mënyrën si interpretohet ecuria e buxhetit dhe mund ta ndryshojë sërish atë krahasuar me planin fillestar. Shpenzimet totale mund të dalin më të ulëta se parashikimi, me pasoja për sektorët që varen nga kontratat publike. Nga ana tjetër, nëse përshpejtimi i projekteve shoqërohet me pagesa të larta në muajt e fundit, ekziston rreziku i abuzimeve dhe i mungesës së eficiencës, siç ka theksuar edhe Kontrolli i Lartë i Shtetit në raportet për zbatimin e buxhetit.

Një model që shton pasigurinë

Për përmbushjen e plotë të objektivit kërkohet një përshpejtim i jashtëzakonshëm i shpenzimeve, por edhe një vlerësim realist i kapaciteteve për të mbyllur projektet brenda afateve. Edhe këtë vit, investimet publike mbeten të varura nga një model zbatimi ku muajt e fundit mbajnë peshën kryesore të realizimit, duke rritur pasigurinë për arritjen e objektivave dhe për cilësinë e rezultateve.

Ngecja e investimeve vjen në një kohë kur Shqipëria ka hendekun më të madh në infrastrukturë, në rrugë, në furnizimin e rregullt me ujë, në shëndetësi e në fusha të tjera.