Profesionet e arsimit, të shëndetësisë dhe të teknologjisë së informacionit janë ato ku Bashkimi Europian po përjeton mungesën më të madhe të fuqisë punëtore. Këtë e tregon raporti Skills for Jobs 2026 i Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), sipas të cilit tregu europian i punës vazhdon të ketë vështirësi për të gjetur punonjës me kualifikimet e kërkuara. Ndërkohë, në Shqipëri, pothuajse të gjitha bizneset që tentuan të punësonin njerëz raportuan probleme në plotësimin e vendeve të lira.

Arsimi kryeson renditjen e profesioneve deficitare

Sipas të dhënave të publikuara edhe nga Komisioni Europian, profesionistët e arsimit zënë vendin e parë në listën e profesioneve me mungesa, me një tregues çekuilibri prej rreth 0.4. Pas tyre renditen profesionistët e shëndetësisë, me rreth 0.37, dhe ata të teknologjisë së informacionit dhe komunikimit (TIK), me rreth 0.34.

Mungesa të ndjeshme vërehen gjithashtu te teknikët e shëndetësisë, specialistët e biznesit dhe administrimit, menaxherët, si dhe profesionistët e shkencës dhe inxhinierisë. Në listë bëjnë pjesë edhe punonjësit e përpunimit të metaleve dhe makinerive, ata të kujdesit personal dhe specialistët e instalimeve elektrike dhe elektronike. Duhet theksuar se këta tregues masin çekuilibrin ndërmjet kërkesës dhe ofertës për çdo profesion dhe jo përqindjen e vendeve të lira të punës.

Mungesat përqendrohen te punët me kualifikim të lartë

Raporti i OECD, i publikuar më 14 tetor 2026, bazohet në të dhëna të krahasueshme për 38 vende, kryesisht deri në vitin 2024. Organizata vëren se mungesat prekin sidomos profesionet që kërkojnë kualifikim të lartë, ndërsa në ato me kualifikim më të ulët shfaqen më shpesh teprica të fuqisë punëtore.

Plakja e popullsisë, dixhitalizimi dhe përhapja e inteligjencës artificiale po e ndryshojnë strukturën e kërkesës për profesione. Në sektorin shëndetësor, nevojat në rritje për kujdes dhe kushtet e rënda të punës po e vështirësojnë tërheqjen dhe mbajtjen e personelit. Nga ana tjetër, përparimi teknologjik po shton kërkesën për specialistë me aftësi të avancuara. OECD paralajmëron se mungesa e punonjësve të kualifikuar mund të frenojë zhvillimin e sektorëve strategjikë, si dhe tranzicionin dixhital dhe të gjelbër të ekonomive.

Shqipëria: 94.9% e bizneseve hasin vështirësi në rekrutim

Shqipëria nuk është pjesë e krahasimit të 38 vendeve në bazën e re Skills for Jobs, por burime të tjera tregojnë se mungesa e fuqisë punëtore dhe e aftësive është bërë një nga sfidat kryesore për bizneset vendase. Studimi Skills Needs Analysis Albania 2025, i publikuar nga UNDP në shtator 2026, gjen se 94.9% e ndërmarrjeve që kishin tentuar të rekrutonin punonjës raportuan vështirësi në plotësimin e vendeve vakante. Gjithashtu, 43.5% e ndërmarrjeve vunë re mangësi në aftësitë e punonjësve që kishin tashmë.

Studimi bazohet në përgjigjet e 2,185 ndërmarrjeve, të cilat përfaqësojnë rreth 54 mijë biznese aktive dhe mbi 500 mijë të punësuar në vend. Problemet nuk kufizohen vetëm te njohuritë teknike, por përfshijnë edhe aftësitë e komunikimit, organizimit, bashkëpunimit dhe përshtatjes me kërkesat e reja të punës.

Pjesëmarrje e ulët në trajnime dhe aftësi të kufizuara dixhitale

Një raport tjetër i OECD për Shqipërinë, i publikuar në vitin 2026, nxjerr në pah se vetëm 1.6% e personave të moshës 25-64 vjeç morën pjesë në aktivitete arsimimi ose trajnimi gjatë vitit 2024, ndërkohë që mesatarja në Bashkimin Europian ishte 13.3%. Hendeku është i madh edhe në aftësitë dixhitale: sipas të dhënave të vitit 2023 të cituara nga OECD, vetëm 23% e të rriturve në Shqipëri kishin të paktën aftësi bazë dixhitale, krahasuar me 56% në BE.

Rritje e vendeve të lira të punës

Në vitin 2023, në Shqipëri u regjistruan mbi 61 mijë vende të lira pune, 54% më shumë se një vit më parë. Rreth 33.8% e tyre ishin në industrinë përpunuese, 14.6% në tregti dhe 14.2% në akomodim dhe shërbime ushqimore.

Sipas OECD, emigracioni, tkurrja e popullsisë në moshë pune dhe mospërputhja ndërmjet sistemit arsimor dhe nevojave të bizneseve po e bëjnë gjithnjë e më të vështirë sigurimin e punonjësve të kualifikuar për ekonominë shqiptare.