Për herë të parë që nga nisja e luftës mes SHBA-së dhe Iranit, tregu botëror i naftës ka kaluar në tepricë furnizimi. Megjithatë, çmimet e karburanteve nuk po ulen në të njëjtin ritëm, pasi kapacitetet e rafinimit mbeten të kufizuara dhe rezervat janë pakësuar ndjeshëm gjatë muajve të krizës energjetike.

Në raportin e saj më të fundit, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) vlerëson se gjatë tetorit oferta globale e naftës e kaloi kërkesën me pothuajse 2 milionë fuçi në ditë. Agjencia ka rishikuar gjithashtu të dhënat për shtatorin: në vend të deficitit të vogël që ishte parashikuar më herët, tregu rezultoi me një tepricë prej 600 mijë fuçish në ditë.

Çfarë e ktheu ekuilibrin e tregut

Përmirësimi i balancës mes ofertës dhe kërkesës lidhet me rikthimin e furnizimeve nga vendet e Gjirit Persik, me rritjen e prodhimit në rajone të tjera dhe me dobësimin e konsumit. Kjo ndodh pavarësisht se sulmet ndaj transportit detar në Lindjen e Mesme vazhdojnë. Sipas IEA-së, oferta pritet të mbetet mbi kërkesën edhe gjatë tremujorit të fundit të vitit 2026, si dhe përgjatë vitit 2027.

Nafta Brent, e cila në fillim të tetorit kishte prekur nivelin e rreth 136 dollarëve për fuçi, tashmë tregtohet në afërsisht 95 dollarë.

Pse karburantet nuk lirohen

Rënia e çmimit të naftës bruto nuk po përkthehet në lehtësim të njëjtë për konsumatorët e karburanteve. Pengesa kryesore është mungesa e produkteve të rafinuara, sidomos e naftës diesel dhe e karburantit për avionët. Shumica e furnizimit shtesë që po hyn në treg është naftë bruto, ndërkohë që rafinimi vazhdon të jetë i kufizuar.

Të dhënat e IEA-së tregojnë se rezervat globale të vëzhguara të naftës u rritën gjatë tetorit me një ritëm mesatar prej 1.7 milionë fuçish në ditë, pas tre muajsh në të cilët kishin rënë mesatarisht me 1.9 milionë fuçi në ditë. Gjithsesi, rimbushja e tyre do të kërkojë kohë, sepse ndërprerjet e furnizimit gjatë tetë muajve të fundit i kanë ulur shumë rezervat, në veçanti ato të karburanteve të përpunuara.

Goditje edhe për kërkesën botërore

Kriza ka lënë gjurmë edhe te konsumi. IEA parashikon që kërkesa globale për naftë të tkurret me 2.7 milionë fuçi në ditë në vitin 2026, para se të rimëkëmbet me rreth 2 milionë fuçi në ditë vitin e ardhshëm. Çmimet e larta të energjisë kanë rritur kostot e transportit, të prodhimit dhe të veprimtarisë ekonomike në përgjithësi, duke frenuar konsumin në shumë vende.

Ndikimi për Shqipërinë

Për ekonomitë që mbështeten te importi i karburanteve, mes tyre edhe Shqipëria, ecuria e tregut të produkteve të rafinuara ka rëndësi të veçantë. Edhe nëse nafta bruto vijon të bjerë në bursat ndërkombëtare, presioni mbi çmimin e naftës diesel mund të zgjasë më shumë, me pasoja për kostot e transportit dhe të bizneseve.