Rreth dy të tretat e kromit që prodhohet në Shqipëri dalin jashtë vendit pa kaluar në asnjë fazë përpunimi, një praktikë që ul vlerën e krijuar brenda ekonomisë vendase. Qendra Altax, duke iu referuar të dhënave të AKBN-së, vlerëson se pesha e eksportit të papërpunuar ishte 66,5% në vitin 2022.
Përpunimi i pakët vijon të jetë një nga pikat më të dobëta të sektorit minerar. Sipas analizës, rritja e çmimeve ndërkombëtare mund të sjellë më shumë të ardhura nga eksportet, por kjo nuk do të thotë patjetër se kompanitë punojnë me efikasitet më të lartë ose se po investojnë në modernizim.
Prodhimi në rënie, investimet në rritje të lehtë
Prodhimi i xeherorit dhe koncentratit të kromit arriti rreth 953 mijë tonë në vitin 2024, ndjeshëm më pak se kulmi prej 1,3 milionë tonësh i shënuar në 2019. Nga ana tjetër, investimet në makineri dhe pajisje minerare u rritën me 2,8% gjatë vitit 2024, duke arritur në 5,3 miliardë lekë.
Analiza merr si referencë edhe një studim të Fondit Monetar Ndërkombëtar për Kilin, sipas të cilit kërkesa më e madhe për minerale nuk siguron automatikisht rritje të produktivitetit. Megjithëse gjetjet lidhen me ekonominë kiliane, për Shqipërinë ato shërbejnë si pikë krahasimi për të gjykuar mënyrën se si shfrytëzohen burimet dhe çfarë përfitimesh sjell sektori.
Lidhja e dobët me furnizuesit vendas
Një pengesë tjetër është bashkëpunimi i kufizuar me furnizuesit vendas. Duke qenë se pajisjet dhe shërbimet e specializuara importohen, një pjesë e fitimeve nga aktiviteti minerar përfundon jashtë vendit.
Sipas Altax, kërkesa në rritje në botë për bakër dhe minerale që nevojiten për tranzicionin energjetik hap mundësi edhe për Shqipërinë. Megjithatë, përfitimi afatgjatë do të varet nga investimet në përpunim, teknologji dhe kualifikimin e punonjësve, në mënyrë që pasuritë nëntokësore të gjenerojnë më shumë të ardhura dhe vende pune brenda vendit.
