Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, u ka bërë thirrje institucioneve që të fokusohen te një agjendë e qartë ekonomike, e cila të përfshijë reforma fiskale, përgatitjen e fuqisë punëtore dhe investime në projekte që e lidhin Kosovën me tregjet e rajonit dhe ato ndërkombëtare. Në një bisedë podcast, Rafuna theksoi se funksionalizimi i institucioneve u ka sjellë lehtësim bizneseve, por ky hap tani duhet të ndiqet nga vendime konkrete për zhvillimin e vendit.

“Ne duhet të ecim, sepse kemi humbur shumë kohë si Kosovë. Duhet të ecim shumë, shumë shpejt përpara”, deklaroi ai.

Sipas kreut të Odës, pasiguria politike ka ndikuar në vendimet e bizneseve për të zgjeruar investimet dhe, njëkohësisht, e ka bërë më të vështirë tërheqjen e investitorëve të huaj. Ai nënvizoi se stabiliteti dhe parashikueshmëria e politikave janë kushte bazë për funksionimin e ekonomisë.

“Siguria juridike dhe siguria politike janë parimet bazë për investime”, u shpreh Rafuna.

Kërkesa për një program ekonomik me sektorë prioritarë

Rafuna kërkoi që Qeveria ta hartojë programin ekonomik në bashkëpunim me sektorin privat dhe të identifikojë sektorët ku Kosova ka mundësi reale për të qenë konkurruese.

“Presim që Qeveria shumë shpejt të dalë me një program ku i përcakton sektorët në të cilët Kosova është konkurruese dhe në cilët sektorë do të përqendrohemi, sepse Kosova ka shumë nevoja”, tha ai.

Ai shprehu gatishmërinë e Odës Ekonomike për të kontribuar me ekspertizën dhe rrjetin e saj, duke kërkuar një dialog të vazhdueshëm mes institucioneve dhe komunitetit të biznesit.

“Biznesi e krediton shtetin”: thirrje për ndryshimin e TVSH-së

Një nga çështjet kryesore që ngriti Rafuna ishte mënyra se si paguhet tatimi mbi vlerën e shtuar. Sipas tij, detyrimi për ta paguar TVSH-në përpara se produkti të shitet e rëndon situatën financiare të bizneseve dhe i shtyn ato të gjejnë mjete shtesë për të përmbushur detyrimet.

“Ende jemi në vitin 2026, biznesi e krediton shtetin. Ende pa e shitur produktin, biznesi e paguan tatimin e vlerës së shtuar në avancë”, deklaroi ai.

Ai vlerësoi se kjo praktikë duhet rishikuar, duke pasur parasysh kapacitetet që institucionet kanë sot për administrimin dhe kontrollin e tatimeve. Rafuna rikujtoi gjithashtu kërkesat e Odës për lehtësime në akcizë ose në TVSH për derivatet e naftës, sidomos për bujqësinë dhe transportin. Sipas tij, rritja e kostove të energjisë dhe transportit përcillet drejtpërdrejt në çmimet përfundimtare që paguajnë qytetarët.

Mungesa e punëtorëve dhe lidhja e arsimit me tregun

Përveç reformës fiskale, Rafuna veçoi mungesën e fuqisë punëtore dhe mospërputhjen mes kualifikimeve të punëtorëve dhe nevojave të bizneseve. Duke iu referuar një studimi të brendshëm të Odës Ekonomike, i realizuar me një mostër prej 500 bizneseve, ai tha se këto janë dy sfidat kryesore që dolën në pah.

“Sfida e parë është mungesa e fuqisë punëtore. Sfida e dytë është se fuqia punëtore që e kemi nuk është e kualifikuar për kërkesat e tregut”, theksoi ai.

Për të adresuar këtë problem, Rafuna kërkoi që sektori privat të përfshihet në hartimin e kurrikulave dhe që të mbështetet mësimi dual, i cili kombinon teorinë me praktikën në kompani. Sipas tij, ky model u jep bizneseve mundësinë të përgatisin punëtorët e së ardhmes, ndërkohë që të rinjve u lehtëson orientimin në karrierë dhe hyrjen në tregun e punës.

Siguria juridike dhe sektorët me potencial

Kreu i Odës kërkoi edhe përshpejtimin e zgjidhjes së kontesteve tregtare, duke argumentuar se pritjet e gjata pengojnë rritjen e kompanive.

“Ti nuk mund të kesh kohë të presësh tre vjet, pesë vjet, derisa të zgjidhet një kontest, sepse je biznes. Koha është para për ty si biznes”, tha ai.

Ai e lidhi forcimin e sundimit të ligjit me nevojën për një diplomaci ekonomike më aktive dhe për promovimin e Kosovës si destinacion investimesh. Ndër sektorët me potencial, Rafuna përmendi eksportin e shërbimeve dhe turizmin shëndetësor. Sipas tij, vizitorët që vijnë për trajtime shëndetësore gjenerojnë të ardhura edhe për hotelet, restorantet dhe biznese të tjera. Ai kërkoi që përcaktimi i prioriteteve të bazohet në studime dhe në një strategji që i drejton investimet drejt fushave ku vendi ka avantazh konkurrues.

Hekurudhat, Brezovica dhe përfundimi i rrugëve

Për sa u përket projekteve kapitale, Rafuna e cilësoi si urgjente lidhjen hekurudhore të Kosovës me portet e Durrësit dhe të Selanikut.

“Hekurudhën e kemi shumë urgjente ta lidhim me Shqipërinë, me portin e Durrësit, por edhe përmes Shkupit me portin e Selanikut. Ky është projekti i parë urgjent”, deklaroi ai.

Ai theksoi gjithashtu nevojën për investime në Brezovicë dhe për zhvillimin e turizmit malor, duke shtuar se këto projekte mund të ndihmojnë edhe në promovimin ndërkombëtar të Kosovës. Rafuna kërkoi po ashtu përfundimin e autostradës drejt Gjilanit dhe Dheut të Bardhë, e cila, sipas tij, do të hapte mundësi të reja ekonomike dhe do të krijonte lidhje më të mira me Preshevën dhe Bujanocin.

Gjatë bisedës, ai u bëri thirrje palëve të bashkëpunojnë përtej dallimeve politike dhe të përqendrohen te zhvillimi afatgjatë i vendit.

“Unë mendoj që në dhjetë apo njëzet vitet e ardhshme, kryefjala në Kosovë do të jetë ekonomia”, u shpreh Rafuna.