Bashkimi Europian ka hedhur një hap të ri për të ulur varësinë nga teknologjia amerikane, duke hapur një konsultim publik katërjavor mbi rolin e software-it me burim të hapur (open source) në ekonominë digjitale europiane. Konsultimi, i cili zhvillohet nga 6 janari deri më 3 shkurt 2026, përfshin fusha kyçe si cloud computing, inteligjenca artificiale, siguria kibernetike, teknologjitë e internetit, hardware-i i hapur dhe sektorë industrialë si automotivi dhe prodhimi.
Nisma vjen në një moment kur Brukseli po flet gjithnjë e më hapur për “sovranitetin digjital” dhe rreziqet që sjell mbështetja e vazhdueshme te ofrues jo-europianë të teknologjisë. Sipas Komisionit Europian, varësia nga vendet jashtë BE-së po kufizon zgjedhjet e përdoruesve, po dëmton konkurrueshmërinë e kompanive europiane dhe po krijon probleme serioze sigurie në zinxhirët e furnizimit, si për software-in ashtu edhe për hardware-in.
Në dokumentet e konsultimit theksohet se një pjesë e madhe e vlerës së krijuar nga projektet open source në Europë përfundojnë duke u shfrytëzuar jashtë BE-së, shpesh në favor të gjigantëve globalë të teknologjisë. Ndërkohë, aktorët europianë hasin barriera të larta hyrjeje dhe përballen me efektin e rrjeteve të mbyllura që dominohen nga pak kompani të mëdha, si në tregun e prokurimeve publike ashtu edhe në sektorin privat.
Paradoksi, sipas Komisionit, është se Europa ka një nga ekosistemet më të mëdha dhe më aktive në botë të zhvilluesve open source. Shumë prej teknologjive që përdoren sot globalisht, përfshirë sistemet operative të bazuara në Linux, janë ndërtuar edhe falë kontributit të zhvilluesve europianë. Megjithatë, ky potencial nuk po kthehet në avantazh ekonomik.
Problemi kryesor mbetet financimi dhe shkallëzimi. Zhvilluesit europianë të open source shpesh arrijnë të mbështeten nga fonde kërkimore, por e kanë të vështirë të sigurojnë financim të qëndrueshëm pasi këto grante përfundojnë. Po ashtu, projektet e tyre përballen me pengesa serioze për t’u përfshirë në prokurimet publike ose për t’u kthyer në produkte komerciale konkurruese.
Komisioni pranon se mbështetja vetëm përmes programeve të kërkimit dhe inovacionit nuk mjafton. Sipas tij, është e nevojshme të krijohen struktura të qëndrueshme mbështetjeje dhe modele qeverisjeje që ndihmojnë komunitetet dhe bizneset open source të rriten, të integrohen në treg dhe të bëhen ekonomikisht të qëndrueshme.
Nisma e re synon të promovojë zhvillimin e zgjidhjeve open source me cilësi të lartë dhe të sigurta, duke adresuar probleme praktike si përdorshmëria, implementimi, siguria e zinxhirit të furnizimit, mirëmbajtja e kodit dhe qeverisja e projekteve. Një tjetër fokus është mbështetja e modeleve të reja të biznesit për kompanitë dhe fondacionet open source, përfshirë partneritetet publike-private.
Kjo paketë pritet të ecë paralelisht me Aktin e ardhshëm për Zhvillimin e Cloud dhe Inteligjencës Artificiale, për të cilin Komisioni ka zhvilluar tashmë një konsultim të veçantë.
Megjithëse drejtimi i ri shihet si një hap pozitiv drejt pavarësisë digjitale, disa iniciativa të tjera të BE-së, si projektligji i njohur si “Chat Control”, kanë ngritur pikëpyetje mbi balancën mes sigurisë, privatësisë dhe kontrollit në hapësirën digjitale europiane. Për momentin, megjithatë, Brukseli duket i vendosur ta nisë vitin 2026 me një ofensivë të qartë për të rimarrë kontrollin mbi infrastrukturën e tij digjitale. / sDXCENTRAL
Postimi ” Europa kërkon të çlirohet nga varësia teknologjike ndaj SHBA-së ” eshte marre nga Revista Monitor.
