Flet Marian Gjermeni, Drejtor i Departamentit të Operacioneve Monetare në Bankën e Shqipërisë
Në një kohë kur tensionet gjeopolitike, inflacioni dhe luhatjet në tregjet financiare po shtojnë pasigurinë globale, ari po rikthehet gjithnjë e më shpesh në qendër të vëmendjes së investitorëve.
Në shumë vende, familjet dhe institucionet financiare po rrisin ekspozimin ndaj këtij metali të çmuar, i cili historikisht është konsideruar si një “strehë e sigurt” në periudha krize.
Por sa i pranishëm është ky fenomen në Shqipëri dhe si po reflektohet ai në sistemin bankar? Në këtë intervistë për “Monitor”, Marian Gjermeni, Drejtor i Departamentit të Operacioneve Monetare në Bankën e Shqipërisë, shpjegon se interesi i individëve për investime në ar në vend mbetet ende i kufizuar, kryesisht për shkak të mundësive të pakta që ofron sistemi bankar për këtë lloj investimi.
Ai ndalet gjithashtu te roli i arit në rezervat valutore të Bankës së Shqipërisë, tendenca globale e rritjes së këtij aktivi nga bankat qendrore dhe faktorët që sot po ndikojnë më shumë në vendimet e investitorëve, nga pasiguritë gjeopolitike te psikologjia e tregut.
Në periudha pasigurie ekonomike dhe gjeopolitike, ari shihet tradicionalisht si aset mbrojtës. A po vëren Banka e Shqipërisë një rritje të interesit të individëve për investime në ar, qoftë fizik apo financiar?
Pavarësisht se interesi për investim në ar fizik nga individët në sistemin bankar ka rezultuar me rritje të lehtë në raport me një vit më parë, nivelet rezultojnë minimale. Theksojmë se në sistemin tonë bankar, mundësia për investim në ar fizik apo financiar, është e kufizuar pasi vetëm një prej bankave të nivelit të dytë mundëson investimin në ar fizik.
Si e shihni rolin e Bankës së Shqipërisë në menaxhimin e rezervave të arit? A ka ndonjë plan për të rritur ose për t’i ulur këto rezerva?
Banka e Shqipërisë e konsideron arin njësoj si gjithë aktivet e tjera të rezervës valutore dhe vlerëson efektin diversifikues që ka në rezervën valutore. Korrelacioni i ulët i arit me asetet e tjera në të cilat investohet rezerva, si dhe ecuria e çmimit që ai reflekton në treg janë faktorët kryesorë që merren në konsideratë gjatë përcaktimit të peshës së tij në rezervë.
Qasja e ndjekur nga Banka e Shqipërisë vitet e fundit ka rezultuar e ngjashme me atë të bankave të tjera qendrore, të cilat kanë rritur peshën e arit në rezervat e tyre. Ky fenomen ka rezultuar më i theksuar për bankat qendrore të vendeve me ekonomi në zhvillim, krahasuar me ato të vendeve me ekonomi të zhvilluara.
Rezervat e arit të Bankës së Shqipërisë vijojnë të jenë të krahasueshme me bankat qendrore të ngjashme. Gjatë vitit të fundit, Banka e Shqipërisë ka rritur sasinë e arit në rezervat e saj. Kjo qasje do të vijojë të ndiqet në vitet e ardhshme, në rast se do të mbështetet nga ecuria e faktorëve cilësorë dhe sasiorë që vlerësohen nga Banka e Shqipërisë për përcaktimin e peshës së këtij aktivi në rezervat e saj.
Cilët faktorë ekonomikë ndikojnë më fort sot në vendimin e individëve për të investuar në ar, inflacioni, normat e interesit apo pasiguritë globale?
Nëse flasim për individët, të gjithë faktorët e lartpërmendur ndikojnë në vendimet e tyre për të investuar në ar. Megjithatë, ndikimi i secilit faktor në vendimmarrje varet nga perceptimi i individëve lidhur me ecurinë e disa treguesve ekonomikë dhe jo vetëm.
Sot mund të themi me siguri se pasiguritë globale gjeopolitike dominojnë si nxitësi kryesor për shumicën e investitorëve individualë.
Në momente të caktuara, individi vendos vetë për një faktor specifik që ndikon më shumë në vendimin e tij për të blerë ose për të shitur arin. Vendimet nuk janë gjithmonë racionale dhe të bazuara në një analizë të balancuar të të gjithë faktorëve, por shpesh bazohen në emocione ose ngjarje specifike momentale që dominojnë mendjen e individit.
Kjo vjen nga psikologjia e investitorëve, ku emocionet dhe njëanshmëria luajnë rol të madh. Faktorë të tjerë që ndikojnë sot në vendimmarrje lidhen me diversifikimin e investimeve, si dhe ecurinë pozitive që ka reflektuar çmimi i arit gjatë viteve të fundit.
Përveç sa më sipër, kur vendoset për të blerë ar, duhet të shihen të dyja anët e medaljes:
Avantazhet:
Mbrojtje nga pasiguria – Ari është aset i sigurt që mbron nga krizat gjeopolitike, inflacioni, dobësimi i monedhës, apo probleme në sistemin bankar.
Diversifikim i portofolit – Ari ka korrelacion të ulët me asete të tjera si aksionet dhe obligacionet, duke ulur rrezikun total të portofolit.
Ruajtje e vlerës afatgjatë – Historikisht ari ka ruajtur fuqinë blerëse gjatë dekadave, sidomos në periudha inflacioni ose zhvlerësimi të monedhës.
Disavantazhet:
Nuk gjeneron të ardhura – Ari nuk paguan interes/dividendë, krijohet vetëm fitim nga rritja e çmimit.
Volatilitet i çmimit – Çmimi i arit ka volatilitet të lartë, pasi mund të ketë rënie të ndjeshme në periudha të caktuara (p.sh. kur normat e interesit rriten ose kur kapërcehen krizat globale).
Rrezik fizik – Mund të vidhet, humbet ose dëmtohet.
Në një ekonomi të euroizuar si Shqipëria, sa të ekspozuar janë individët ndaj rrezikut të keqkuptimit të instrumenteve financiare dhe sa i rëndësishëm është edukimi financiar në këtë kontekst?
Banka e Shqipërisë monitoron çdo gjashtëmujor ecurinë e disa treguesve të lidhur me euroizimin. Raportet e fundit evidentojnë rënie të rrezikut të kredisë që vjen nga një kurs këmbimi i pafavorshëm, pakësim të raportit të kredive në valutë e po ashtu të peshës së depozitave në valutë.
Të gjitha këto japin sinjale pozitive për efektet e instrumenteve financiare dhe arritjen e objektivave të synuar në kuadër të uljes së euroizimit.
Megjithatë, përdorimi i euros në transaksionet ekonomike dhe sistemin tonë financiar mbetet ende i gjerë, duke reflektuar larminë e faktorëve ekonomikë e socialë që i shtyjnë agjentët ekonomikë të pranojnë dhe përdorin monedhën e përbashkët europiane.
Duke u përqendruar në planin afatgjatë për adresimin e kësaj çështjeje, Banka e Shqipërisë ndërmerr vazhdimisht masa që synojnë ruajtjen e cilësisë së këtyre ekspozimeve në sektorin bankar dhe sigurinë e aftësisë paguese të kredimarrësve në valutë.
I tillë ishte vendimi në korrik të vitit të kaluar, i cili përkrah kontrollit të rrezikut për mbinxehjen e tregut të banesave nga kreditimi i shpejtë, bënte diferencim të masave sipas monedhës së kredisë, për shkak të përdorimit të valutës në këto ekspozime.
Në këtë mënyrë, ato kontribuojnë gjithashtu në uljen e rrezikut të kursit të këmbimit për huamarrësit dhe në nxitjen e përdorimit të Lekut në transaksione afatgjata. Krahas masave rregullatore, Banka e Shqipërisë vazhdon përpjekjet për përmirësimin dhe zbatimin e strategjisë së saj për promovimin e edukimit financiar, që ka si objektiv miradministrimin e financave personale dhe huamarrjen e shëndetshme.
Misioni ynë është të ndihmojë individët në Shqipëri të fitojnë njohuritë, të zotërojnë aftësitë, të mbajnë qëndrimet dhe të zhvillojnë sjelljet e duhura, të sakta dhe të zbatueshme që u mundësojnë atyre të marrin vendime financiare të mirinformuara, me synim final përmirësimin e mirëqenies dhe qëndrueshmërisë së tyre financiare.
Në këtë kuadër, nxitja e përdorimit të instrumenteve sa më efikase dhe me kosto të ulëta përbën një nga përparësitë e Bankës së Shqipërisë.
Çfarë roli luan politika monetare në orientimin e zgjedhjeve të kursimit dhe investimit të familjeve, sidomos në periudha kur normat e interesit janë në ndryshim?
Politika monetare vepron kryesisht nëpërmjet vendosjes së normës bazë të interesit, e cila përcakton koston e huamarrjes, ashtu dhe kthimin e fituar nga investimet në asete të ndryshme në tregun e parasë dhe të kapitalit. Ulja e normës së interesit çon në rritjen e çmimit të letrave me vlerë, dhe e kundërta.
Kur normat e interesit janë të luhatshme, investitorët priren të përqendrohen te letrat me vlerë me maturitet afatshkurtër duke qenë se ato ndikohen më pak në këto kushte, ndërsa ndjeshmëria më e lartë e obligacioneve me maturitet afatgjatë do t’i ekspozonte ata më shumë ndaj pasigurisë së këtij investimi.
Por pritjet për uljen (ngritjen) e normave të interesit mund të çojnë në ngritjen (uljen) e çmimeve të aseteve të tilla si pasuritë e paluajtshme, obligacionet afatgjata, apo metalet e çmueshme. Meqenëse luhatjet e normave të interesit janë pjesë normale e ciklit ekonomik, kursimtarëve u rekomandohet të ndjekin një strategji të diversifikuar.
Për të qenë më të mbrojtur ndaj ndryshimit të interesave, ata mund të investojnë në letra me vlerë me maturitet të ndryshëm, ose të shpërndajnë kursimet e tyre në disa klasa të aseteve të cilat kanë reagime të ndryshme ndaj normave të interesit.
Kjo mund t’i ndihmonte ata për të zvogëluar efektet e padëshiruara në portofolin e investimit.
Për më tepër, politika monetare luan rol të rëndësishëm në zhvendosjen e fondeve brenda dhe jashtë vendit, apo nga një monedhë në një tjetër. Ruajtja e normës bazë të interesit në Lek me diferencë të konsiderueshme nga norma bazë e Bankës Qendrore në Eurozonë do të nxiste vendimmarrjen e investitorëve vendas për t’u zhvendosur e për t’u pozicionuar në asete të çmuara në Lek, si dhe për të tërhequr investime nga jashtë vendit.
Lexoni edhe:
“Ethet” e arit nuk prekin shqiptarët
Postimi ” “Banka e Shqipërisë rrit rezervat e arit, ndërsa investimet e individëve mbeten të kufizuara” ” eshte marre nga Revista Monitor.
