Intervistë me Alessandro De Concini, përfaqësues i BEI-t në Shqipëri
Viti 2026 pritet të jetë një test i dyfishtë për ekonominë shqiptare: ruajtja e ritmeve të rritjes në një fazë kur turizmi pritet të hyjë në një cikël më të pjekur dhe, paralelisht, përshpejtimi i reformave që lidhen me procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian.
Përballë një mjedisi global më të paqëndrueshëm, rreziqeve klimatike dhe kufizimeve të tregut të punës, vendi do të duhet të forcojë diversifikimin ekonomik, të rrisë kapacitetet për përgatitjen dhe zbatimin e projekteve dhe të shfrytëzojë më mirë instrumentet europiane të financimit, përfshirë Programin e Reformave dhe të Rritjes.
Në këtë kuadër, prania e Bankës Europiane të Investimeve me zyrë në Tiranë, një hap i rëndësishëm që e vendos Shqipërinë më pranë rrjeteve të financimit dhe asistencës teknike të BE-së, synon të lehtësojë mbështetjen për projektet prioritare në infrastrukturë, energji, mjedis dhe sektorin privat.
Në intervistën për “Monitor”, Alessandro De Concini, përfaqësues i BEI-t në Shqipëri, flet për pritshmëritë ekonomike për vitin 2026, rreziqet kryesore dhe reformat që do të përcaktojnë ritmin e konvergjencës së vendit me standardet europiane.
Si e vlerësoni performancën e ekonomisë shqiptare në vitin 2025?
Shqipëria po përfiton nga forcimi cilësor i institucioneve, i nxitur nga reformat strukturore dhe progresi i qëndrueshëm për anëtarësim në BE.
Perspektivat ekonomike mbeten të forta, të mbështetura nga rritja e pagave reale, rritja e fortë e kreditimit dhe turizmi i gjallë, të cilat rritën eksportet e shërbimeve dhe përmirësuan bilancin e llogarisë korrente.
Për më tepër, Shqipëria mbetet e mbrojtur nga faktorët e jashtëm. Niveli i rezervave valutore ofron një mbrojtje të fortë kundër goditjeve të mundshme negative, veçanërisht në mjedisin aktual global.
Konsolidimi fiskal po përparon gjithashtu, ku deficiti i përgjithshëm i qeverisë po ulet dhe shkalla e borxhit është në trend rënës. Këto trende në fund të fundit po përmirësojnë profilin e rrezikut të vendit dhe po e bëjnë Shqipërinë një destinacion më tërheqës për investime.
Cilat janë pritshmëritë tuaja për vitin 2026?
Sipas Komisionit Europian dhe FMN-së, rritja e PBB-së pritet të jetë 3.5%, e shëndetshme për vitin 2026 dhe kjo mesatare vjetore pritet të mbahet për pesë vitet e ardhshme.
Konsumi duhet të mbështetet nga një rritje e fortë e pagave dhe investime të qëndrueshme të ndihmuara nga kushtet e favorshme të financimit dhe instrumentet e BE-së, duke përfshirë Programin e Reformave dhe të Rritjes.
Eksportet e shërbimeve, të udhëhequra nga turizmi, duhet të vazhdojnë të performojnë mirë, ndërsa eksportet e mallrave duhet të rimëkëmben gradualisht pas tkurrjeve të mëparshme.
Megjithatë, pas një rritjeje jashtëzakonisht të fortë në vitet e fundit, sektori i turizmit pritet të piqet, me një rritje më të ngadaltë të të ardhurave nga turizmi. Inflacioni parashikohet të qëndrojë afër 3% në vitin 2026, pas ngadalësimit të vërejtur në vitet 2024-25.
Cilat janë potencialet dhe rreziqet kryesore për ekonominë në periudhën e ardhshme?
Si një potencial kryesor, duhet të përmendim ritmin e mirë për anëtarësimin në BE. Progresi me negociatat dhe zbatimi i reformave rrit besimin e investitorëve dhe aksesin në fondet e BE-së, duke krijuar mundësi nga përmirësimi i infrastrukturës dhe transformimi përmes investimeve të gjelbra dhe digjitale.
Gjithashtu, turizmi vazhdon të jetë një nxitës kryesor i rritjes, duke mbështetur eksportet e shërbimeve ndërsa rritja moderohet nga nivelet e mëparshme. Ky sektor siguron hyrje të valutave të huaja dhe mbështet llogarinë korrente.
Sa u përket rreziqeve, ekonomistët tanë vënë në dukje rreziqet e jashtme në mjedisin aktual të pasigurt global. Ekonomia e vogël dhe e hapur e Shqipërisë është e ekspozuar ndaj luhatjeve të kërkesës në Eurozonë, pasigurisë së tregtisë globale dhe paqëndrueshmërisë së çmimeve të mallrave.
Ngadalësimi i turizmit ose i remitancave mund të ndikojë te rritja. Rreziku i klimës dhe energjisë është gjithashtu i rëndësishëm për Shqipërinë.
Mbështetja e madhe nga hidrocentralet e bën ekonominë të ndjeshme ndaj thatësirave, të cilat mund të ndikojnë në prodhimin e energjisë elektrike dhe të kërkojnë importe të kushtueshme. Kjo është arsyeja pse diversifikimi i energjisë së rinovueshme është thelbësor për Shqipërinë.
E fundit, por jo nga rëndësia, kufizimet e tregut të punës janë një kërcënim real për zhvillimin e qëndrueshëm afatgjatë. Emigrimi i vazhdueshëm dhe mungesa e aftësive mund të kufizojnë produktivitetin dhe potencialin e rritjes afatgjatë.
Për herë të parë në historinë e Shqipërisë pas tranzicionit, të dhënat e detajuara të INSTAT tregojnë se sektori privat kontribuoi me vetëm 1,97 pikë përqindje, nga 3,84 pikë përqindje në vitin 2023 (96% e rritjes totale të atij viti). Si e vlerësoni këtë zhvillim dhe çfarë rreziqesh paraqet kontributi në rënie i bizneseve për modelin e rritjes së ardhshme në Shqipëri?
Sipas Parashikimit Ekonomik Europian të Vjeshtës 2025, rritja e investimeve ishte mesatarisht 4,1% nga viti në vit në gjysmën e parë të vitit 2025, e nxitur nga investimet publike, ndërsa konsumi privat mbeti relativisht i fortë, falë rritjes së pagave reale, remitancave të larta (rreth 10% në vitin 2025) dhe kreditimit të sektorit privat. Konsumi privat ka qenë gjithmonë nxitësi kryesor i rritjes dhe pritet të mbetet i tillë në një ekonomi tregu të pjekur.
Pagat e sektorit publik vazhduan të rriten fuqishëm, me pothuajse 16% në vit, gjë që mbështeti një rritje të konsiderueshme të konsumit publik (qeveritar) prej më shumë se 10%, ndërsa investimet publike regjistruan një vrull të mirë me rritjen e shumës së ndarë për projektet e infrastrukturës, të mbështetura edhe përmes financimit ndërkombëtar.
Financimi i BE-së kundrejt reformave të synuara në kuadër të Planit të Rritjes së Ballkanit Perëndimor, infrastruktura digjitale dhe forcimi institucional mund të përshpejtojnë ndjeshëm integrimin në BE. Strehimi dhe zhvillimi urban morën gjithashtu fonde të mëtejshme.
Prandaj, investimet publike mbeten një element i rëndësishëm i rritjes afatgjatë të Shqipërisë, duke nxitur modernizimin e infrastrukturës, duke përmirësuar lidhshmërinë dhe duke mbështetur zhvillimin e kapitalit njerëzor.
Banka Europiane e Investimeve (BEI) nënshkroi marrëveshjen me vendin pritës me Shqipërinë në vitin 2025. Cili është objektivi strategjik i kësaj marrëveshjeje dhe si pritet ta përmirësojë mbështetjen e Bankës për projektet lokale të investimeve?
BEI hapi zyrën e saj në Tiranë në vitin 2018, të vendosur pranë zyrave të delegacionit të BE-së, me qëllim thellimin e lidhjeve dhe nxitjen e investimeve. Këtë vit, një marrëveshje e vendit pritës me autoritetet shqiptare çimentoi praninë e Bankës, duke nënvizuar angazhimin afatgjatë.
Objektivi ynë në vend është i qartë – të mbështesim partnerët tanë në investimet e tyre afatgjata dhe përpjekjet e tranzicionit të gjelbër, gjithmonë në linjë me anëtarësimin në BE.
Gjatë dy viteve të ardhshme, ne synojmë të ndihmojmë në realizimin e projekteve prioritare sipas Planit të Rritjes së BE-së, i cili është një mundësi e shkëlqyer për vendin për të mbyllur boshllëkun e investimeve dhe për të avancuar agjendën e tij të reformave.
Në BEI Globale, misioni ynë është të mbështesim këtë transformim me financim dhe shërbime këshillimore në përputhje me standardet europiane, veçanërisht në sektorët e infrastrukturës, energjisë dhe mbrojtjes së mjedisit.
Cilët sektorë i konsideroni me përparësi për financim nga BEI në Shqipëri në vitet e ardhshme – të tilla si infrastruktura e qëndrueshme, energjia e gjelbër, transporti, kujdesi shëndetësor ose arsimi?
Ka potencial të konsiderueshëm në investimet në përputhje me standardet e BE-së që rrisin qëndrueshmërinë ndaj klimës, përmirësojnë lidhshmërinë dhe rrisin sigurinë kundër fatkeqësive natyrore.
Për shembull, BEI Globale po kontribuon në modernizimin dhe elektrifikimin e korridoreve kryesore hekurudhore të Shqipërisë.
Ne po bashkëfinancojmë modernizimin e linjës hekurudhore prej 34 km midis Durrësit dhe Rrogozhinës, dhe linjën hekurudhore Vorë – Hani i Hotit, një projekt transformues që do ta lidhë Shqipërinë me rrjetin hekurudhor europian.
Të dy projektet përfitojnë nga financimi i kombinuar përmes Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor (WBIF), duke kombinuar kreditimin nga BEI me grantet dhe asistencën teknike të BE-së.
Në lidhje me sektorin e energjisë, diversifikimi i burimeve të energjisë është thelbësor për të përmirësuar sigurinë, për të stabilizuar çmimet dhe për ta pozicionuar Shqipërinë si një lider rajonal në energjinë e pastër.
Lista jonë e projekteve kyçe përfshin nisma të tilla si rehabilitimi i hidrocentralit të Vaut të Dejës dhe projekte të përqendruara në infrastrukturën e mbrojtjes nga përmbytjet.
Në lidhje me bizneset e vogla, ka mundësi për rritjen e aksesit në financim afatgjatë, nxitjen e digjitalizimit, rritjen e produktivitetit dhe nxitjen e inovacionit e investimeve të orientuara drejt eksportit.
Grupi i BEI-t mbështet këto qëllime përmes partneriteteve me bankat tregtare, duke u mundësuar mijëra Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme shqiptare të kenë akses në mundësi të favorshme financimi dhe qiraje financiare falë garancive tona dhe linjave të kreditimit.
Si e vlerësoni kapacitetin aktual të Shqipërisë për të thithur dhe për të zbatuar projekte investimesh në shkallë të gjerë të financuara nga BEI?
Shqipëria po dëshmon se mund të japë rezultate, por kapaciteti duhet të përforcohet në të gjithë sektorin. Financuesit ndërkombëtarë si BEI ofrojnë mbështetje të rregullt të asistencës teknike, si në fazat përgatitore, ashtu edhe në ato të zbatimit të investimeve të mëdha në infrastrukturë.
Që nga viti 2019, banka ka investuar më shumë se 400 milionë euro në sektorë kritikë për rritjen e vendit, siç janë transporti i qëndrueshëm,
Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme, energjia dhe uji, duke sinjalizuar aftësinë e saj për të ekzekutuar projekte në shkallë të gjerë në të dy fushat, si publike dhe private. Duke parë përpara, ne kemi plane ambicioze, që përfshijnë trashëgiminë kulturore, infrastrukturën komunale, turizmin, energjinë e gjelbër dhe digjitalizimin.
BEI luan një rol kyç në mbështetjen e projekteve të tranzicionit të gjelbër në të gjithë BE-në dhe rajonin. Si e vlerësoni potencialin e Shqipërisë në energjinë e rinovueshme dhe infrastrukturën e gjelbër, dhe cilat janë sfidat kryesore që duhen adresuar?
Kredencialet e gjelbra të Shqipërisë janë mbresëlënëse, por të brishta. Energjia hidroelektrike përbën 95% të kapacitetit të instaluar, duke e bërë vendin një lider në tranzicionin e gjelbër; megjithatë shumë të varur dhe të ekspozuar ndaj paqëndrueshmërisë së reshjeve dhe goditjeve klimatike.
Ndërsa Tirana tashmë ka arritur objektivat e saj të energjisë së rinovueshme për vitin 2030 dhe ka frenuar konsumin, ulja e emetimeve të gazrave serrë mbetet një sfidë.
Energjia diellore mund të arrijë 1 GW dhe ajo e erës 600 MW deri në vitin 2030, me reformat e fundit që zbutin pengesat e licencimit dhe ankandit. Por rreziku klimatik është i madh: vlerësohet se përmbytjet, zjarret dhe rrëshqitjet e tokës mund të kushtojnë deri në 7% të PBB-së deri në mesin e shekullit.
Strategjia energjetike e Shqipërisë i jep përparësi sigurisë së furnizimit, diversifikimit, konkurrencës dhe mbrojtjes së mjedisit, të mbështetura nga masat e harmonizimit ligjor dhe efikasitetit në linjë me BE-në.
Modernizimi i infrastrukturës është gjithashtu në fokusin tonë, ku janë hartuar projekte të reja të energjisë së rinovueshme dhe janë bërë përmirësime në rrjet, me qëllim sigurimin e furnizimit gjatë gjithë vitit dhe stabilizimin e çmimeve.
Për të mbështetur përpjekjet e dekarbonizimit të vendit, BEI Globale dhe Banka e Shqipërisë gjithashtu filluan bashkëpunimin këtë vit në kuadër të programit tonë të Sistemeve Financiare të Gjelbra për të ndërthurur menaxhimin e riskut klimatik në kornizat rregullatore dhe mbikëqyrëse, për të zhvilluar një taksonomi të gjelbër për vendin dhe për të zhbllokuar financimin e gjelbër për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme.
Në vitin 2026, ne planifikojmë të zbatojmë një Instrument për Inovacion dhe Transformim të Gjelbër për Ballkanin Perëndimor, duke kombinuar kredi, grante dhe mbështetje teknike për të ndihmuar firmat të dekarbonizohen dhe t’u paraprijnë taksave kufitare të karbonit (CBAM) të ardhshme të BE-së.
Projektet e infrastrukturës në Shqipëri shpesh përballen me sfida që lidhen me planifikimin, prokurimin dhe afatet e zbatimit. Cilat janë pengesat më të zakonshme që vini re gjatë vlerësimit të projektit dhe si mund të përmirësohet përgatitja e projektit?
Si me të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, forcimi i aftësisë për të përgatitur dhe për të zbatuar projekte në shkallë të gjerë do të përmirësonte ndjeshëm thithjen e fondeve të disponueshme të BE-së.
Angazhimi i BE-së ndaj procesit të zgjerimit është më i fortë se kurrë, çka tregohet edhe nga Plani i Rritjes prej 6 miliardë eurosh që synon përshpejtimin e konvergjencës dhe mbylljen e boshllëqeve në infrastrukturë.
Për të mbështetur këto përpjekje, Komisioni Europian po përdor ekspertizë teknike përmes programit tonë të përbashkët këshillimor, JASPERS, dhe Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor. Këto nisma tashmë po ndihmojnë ekipet lokale të projekteve të rrisin kapacitetet dhe të zbatojnë projekte me ndikim të lartë në mënyrë më efikase.
Rajoni po hyn në një dekadë të përcaktuar nga ritmi dhe cilësia e reformave dhe zbatimit të projekteve dhe kjo paraqet një mundësi të qartë për të përforcuar edhe kapacitetin administrativ.
Në të njëjtën kohë, reformat duhet të përparojnë paralelisht me investimet: parashikueshmëria në fusha të tilla si lejet e ndërtimit, blerja e tokës, rregullimet e energjisë dhe transportit, dhe sistemi gjyqësor janë thelbësore për investitorët.
Jemi të kënaqur teksa e shohim Shqipërinë midis udhëheqësve në agjendën e reformave dhe jemi të gatshëm të ndihmojmë në përshpejtimin e këtij procesi.
Cilat do të ishin rekomandimet tuaja kryesore për një model rritjeje ekonomike të qëndrueshme, të udhëhequr nga produktiviteti për Shqipërinë në aspektin afatmesëm dhe afatgjatë – përtej dinamikës aktuale të rritjes të udhëhequr nga pagat dhe taksat neto?
Projektet strategjike në sektorët e transportit, energjisë dhe ato sociale janë thelbësore për të rritur konkurrencën dhe për të përshpejtuar integrimin në BE. Investimet duhet të prioritizohen bazuar në ndikimin ekonomik dhe të ekzekutohen në mënyrë efikase.
Megjithatë, ruajtja e qëndrueshmërisë fiskale është po aq kritike, dhe menaxhimi i kujdesshëm i borxhit dhe respektimi i objektivave fiskalë afatmesëm janë të nevojshëm me qëllim ruajtjen e stabilitetit makroekonomik.
Po aq e rëndësishme është nxitja e bashkëpunimit (plotësimit) midis sektorit publik dhe atij privat: shfrytëzimi i investimeve publike për të tërhequr kapital privat përmes partneriteteve, koncesioneve dhe bashkëfinancimit të granteve të BE-së mund të përforcojë ndikimin duke zvogëluar presionin fiskal.
Një qasje e ekuilibruar – duke kombinuar investimet publike ambicioze me dinamizmin e sektorit privat – do të sigurojë potencialin e rritjes së Shqipërisë, pa cenuar qëndrueshmërinë financiare.
Së bashku me Komisionin Europian dhe partnerët tanë në vend, BEI Globale mbetet e përkushtuar ndaj investimeve që përshpejtojnë konvergjencën me BE-në, forcojnë qëndrueshmërinë dhe fuqizojnë shqiptarët për t’u angazhuar plotësisht në transformimin ekonomik të rajonit.
Lexoni edhe:
Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim
Postimi ” De Concini i BEI: Sfidat e 2026-s: Rritje me turizëm, reforma për BE-në dhe provë për investimet ” eshte marre nga Revista Monitor.
