E goditur nga tarifat e SHBA-së dhe nga “armatizimi” kinez i materialeve kritike, BE-ja u shtrëngua nga agjenda agresive tregtare e dy ekonomive më të mëdha në botë.
Në 2025, goditja e parë erdhi nga Uashingtoni: SHBA-ja u kthye papritur nga brenda, vendosi tarifa të gjera ndaj partnerëve dhe detyroi rrjedhat tregtare të ridrejtohen, shpesh drejt Europës.
Paralelisht, me rritjen e tensioneve SHBA–Kinë, Pekini nisi të shfrytëzonte varësinë globale nga metalet e rralla, thelbësore për industrinë europiane të teknologjisë.
Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen paralajmëroi për një “goditje të dytë nga Kina”, duke iu referuar rritjes së eksporteve kineze dhe mbiprodhimit industrial që mund të përmbytë tregun europian dhe të rrezikojë prodhuesit vendas.
E lidhur me qasjen e tregtisë së bazuar në rregulla, BE-ja u gjend me pak leverdi për t’u përballur me një rend tregtar që po largohet nga bashkëpunimi dhe rregullat ndërkombëtare, edhe pse kërkon të diversifikojë partnerët dhe mjetet e kundërpërgjigjes.
Lufta në Ukrainë e nxori në pah dobësinë europiane: varësia nga SHBA-ja për sigurinë kufizoi hapësirën e manovrës edhe në tregti.
Kthimi i Donald Trump në detyrë e përshkallëzoi situatën. Shtëpia e Bardhë nisi ofensivën më agresive tregtare në një shekull, ndërsa Kina rriti presionin duke kufizuar eksportet e mineraleve kritike të nevojshme për industri të shumta.
BE-ja u përpoq të hapë tregje të reja eksporti në Amerikën Latine, Lindjen e Mesme dhe Afrikë, por pa shmangur komplikimet.
Më 2 prill, Trump shpalli nga Shtëpia e Bardhë një breshëri tarifash që tronditi tregjet. BE-ja u godit me tarifë 20%, si përgjigje ndaj një deficiti tregtar prej 300 mld dollarësh që Brukseli e kundërshtoi: sipas llogaritjeve europiane, marrëdhënia është më e balancuar (suficit në mallra dhe deficit në shërbime), dhe deficiti total del rreth 50 mld euro kur llogariten bashkë mallrat dhe shërbimet.
Tarifat amerikane për çelikun e aluminin u rritën në 25% dhe më pas në 50% deri në qershor, duke e bërë BE-në dëmtim kolateral në rivalitetin SHBA–Kinë. Bisedimet ishin të tensionuara e të paqëndrueshme; Trump kërcënoi tarifa deri 200% për produkte europiane.
Komisioneri Maroš Šefčovič udhëtoi 10 herë në Uashington, ndërsa BE-ja përgatiti lista kundërmasash deri në 72 mld euro, por i pezulloi për të mbajtur gjallë negociatat.
U diskutua edhe Instrumenti Kundër-Shtrëngimit (2023), por industria europiane druhesha nga pasoja më të rënda.
Më 27 korrik, von der Leyen dhe Trump arritën marrëveshje në Turnberry. Deklarata e 21 gushtit e vulosi: BE-ja zero tarifa për shumicën e mallrave industriale amerikane, ndërsa SHBA-ja i çoi tarifat për eksportet e BE-së në 15%, me angazhime për 600 mld dollarë investime të BE-së në SHBA deri më 2028 dhe 750 mld dollarë blerje energjie.
Brukseli e quajti rezultatin më të mirë të mundshëm; kritikët e panë të pabalancuar. Sabine Weyand pranoi se SHBA-ja kishte epërsinë dhe paralajmëroi se Europa po paguan çmimin e varësisë nga ombrella e sigurisë amerikane. BE-ja kërkon ende përjashtime dhe ulje tarifash, ndërsa çeliku e alumini mbeten në 50%.
Në vijim, presioni u zhvendos edhe te rregullat dixhitale: SHBA-ja kërkon ulje tarifash industriale europiane (legjislacion në 2026) dhe zbutje të zbatimit të DMA/DSA si kusht për lehtësim në çelik e alumin.
BE-ja këmbëngul se rregullat dixhitale janë të paprekshme, por tensioni po rritet; Uashingtoni madje ndaloi hyrjen e pesë individëve, përfshirë ish-komisionerin Thierry Breton, ndërsa Komisioni dhe Macron folën për shtrëngim e intimidim.
Pavarësisht kaosit tarifor, tregtia globale u rrit në 2025: importet e mallrave +6.35% dhe eksportet +6.24% (SGEPT). Kina arriti suficit tregtar 1 trilion dollarë, ndërsa eksportet drejt BE-së u rritën gati 15% (nëntor 2024–nëntor 2025); në Itali mbi 25%.
Mbikapaciteti i çelikut ishte 600 mln tonë (OECD, 2024). Tarifat e BE-së për automjetet elektrike kineze në 2024 u kundërpërgjigjën me detyrime deri 42.7% për mish derri e bulmet.
Diplomacia BE-Kinë dha pak, dhe kur Kina kufizoi metalet e rralla, vetëm pas takimit Trump–Xi më 30 tetor u zbutën kontrollet, duke anashkaluar BE-në.
Rasti Nexperia në Holandë theksoi kufijtë e politikës europiane. Sipas Alicia Garcia Herrero, “BE-ja nuk ka leverdi ndaj Kinës”.
Brukseli, ndërkohë, dyfishoi tarifat për çelikun nga jashtë dhe ngriti një doktrinë të re të sigurisë ekonomike për të “ulur rrezikun” në tregti, duke nxjerrë mësimin se gjithçka mund të “armatizohet”.
BE-ja kërkon të diversifikojë marrëveshjet me partnerë të rinj (Meksikë, Indonezi, Singapor) dhe të ringjallë bisedimet me Indinë, ndërsa marrëveshja Mercosur mbetet e bllokuar dhe u shty për 2026. / Euronews
Postimi ” Në vitin 2025, tregtia globale u përça, BE u godit nga tarifat e SHBA dhe një goditje e re nga Kina ” eshte marre nga Revista Monitor.
