Kriza e importuar nga Lindja e Mesme i detyroi qeveritë e Ballkanit Perëndimor të veprojnë shpejt me ulje taksash, reduktim akcizash dhe kufizim marzhesh për të frenuar valën e re të shtrenjtimit. Shqipëria mbeti sërish përjashtimi, me reagim të vonuar dhe me një masë fiskale të kufizuar, që u përdor vetëm për pesë ditë dhe pa ndikim real te çmimet. Ndërkohë, vende si Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia arritën ta mbajnë naftën deri në 40 lekë për litër më lirë se Shqipëria, duke tërhequr edhe furnizimin nga përtej kufirit.
Nga Dorina Azo, Shqipëri; Naida Kurdija, Bosnjë Hercegovina; Sefer Zogaj, Kosovë; Aneta Dodevska, Maqedoni e Veriut; Ana Milosavljević, Serbi; Ivan Ivanovic, Mali i Zi
Ballkani u gjend sërish në vijën e parë të një stuhie që nuk e prodhoi vetë. Mjaftoi ndezja e një tjetër vatre lufte në Lindjen e Mesme që dallga të mbërrinte me shpejtësi në tregjet e energjisë, duke shtyrë lart çmimin e naftës dhe, bashkë me të, frikën për një valë të re inflacioni. Si në çdo krizë të importuar, goditja nuk trokiti në derë, por hyri nga pompat e karburantit, faturat e transportit dhe raftet e ushqimeve.
Përballë kësaj spiraleje, qeveritë e Ballkanit Perëndimor u detyruan të vepronin si zjarrfikëse fiskale, duke ulur taksa, reduktuar akciza apo pezulluar përkohësisht barrën mbi karburantet, në përpjekje për të frenuar përhapjen e flakës në ekonomi.
Menjëherë pas rritjes së çmimit të naftës në tregjet e huaja, shumë qeveri të Ballkanit Perëndimor kanë treguar vigjilencë dhe reagim të shpejtë për uljen e taksave apo heqjen e përkohshme të tyre, me qëllim zbutjen e efekteve të një krize të re që lindi pas nisjes së luftës në Lindjen e Mesme.
Por edhe me ardhjen e kësaj spirale të ndryshimit të çmimeve, Shqipëria “dallon” në Ballkanin Perëndimor për reagimin e saj të vonuar, me një masë të kufizuar që nuk është përdorur, dhe për rrjedhojë pa ndikim në uljen e çmimit të karburanteve, ushqimeve dhe kostove të bizneseve.
Sipas një analize të “Monitor” bazuar mbi shkrimet e gjashtë gazetarëve ekonomikë nga vendet e Ballkanit Perëndimor, një projekt i mbështetur nga GIZ, #SustainMedia, rezulton se shtete si Maqedonia e Veriut, Serbia dhe Mali i Zi krahasuar me Shqipërinë morën masat fiskale më të shpejta dhe efektive.
Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi nisën zbatimin për uljen e TVSH dhe akcizës rreth 22 ditë pas nisjes së luftës, mbajtën për tregun e pakicës çmime nafte deri 40 eurocent apo rreth 40 lekë më lirë, sesa Shqipëria, duke nxitur edhe një herë valën “e emigrimit” të furnizimit të naftës.
Në raport me këto shtete Shqipëria mori vetëm një masë fiskale të kufizuar, siç ishte ulja e akcizës te karburantet me 20% nëse çmimi i naftës kalonte vlerën e 220 lekëve për litër me pakicë dhe për benzinën masa zbatohet nëse çmimi kalon 200 lekë për litër.
Kjo masë u zbatua vetëm për 5 ditë (nga data 3 prill deri më 8 prill), kur çmimi i naftës arriti 224 lekë për litër. Pas kësaj periudhe, Bordi i Transparencës ka vijuar të mbajë çmimin nën tavanin e 220 lekëve.
Edhe ekspertët e ekonomisë theksojnë se kjo ndërhyrje e cunguar, nuk po jep efekt te çmimi i naftës dhe kostot e transportit, ndërsa inflacioni i importuar mbetet rreziku kryesor.
Ekspertët paralajmërojnë se rritja e kostove nga karburanti dhe e tarifave të transportit, shumë shpejt do të vijojë të transmetohet edhe te çmimet e produkteve ushqimore.
Në këto kushte, ata rekomandojnë se qeveria duhet të fokusohet me ndërhyrje për uljen e taksave te karburantet dhe uljen e TVSh-së te ushqimet. Ndërsa në afatgjatë ata rekomandojnë se vëmendja e qeverisë duhet të kthehet te konsolidimi i prodhimit vendas, veçanërisht i perimeve, i bulmetit, industrisë përpunuese ushqimore dhe bimëve mjekësore.
Qeveria e Malit të Zi ishte e para që reagoi me uljen e taksave. Më 20 mars (sulmi ndaj Iranit nisi më 28 Shkurt) nisi zbatimin e dispozitës ligjore për të ulur akcizat me 50% për naftën dhe 25% për benzinën.
Në Mal të Zi, ekonomistët theksojnë se ulja e akcizave ka zbutur pjesërisht goditjen e çmimeve të karburanteve, por nuk ka parandaluar përhapjen e inflacionit në sektorë të tjerë.
Përveç rritjes së kostos së transportit, prodhuesit vendas të ushqimit, përfshirë baxhot, furrat e bukës dhe industrinë e mishit, raportojnë se furnizuesit e ambalazheve kanë rritur tashmë çmimet me deri në 50%. Kjo pritet të rrisë në mënyrë të pashmangshme çmimet me pakicë, që mund të prekë edhe turizmin.
Edhe Maqedonia e Veriut ishte ndër shtetet e parë që reagoi me ulje taksash. Më datë 22 Mars nisi zbatimi i vendimit, për uljen e TVSH-së të karburantet me 8%. Nga 18%, niveli i TVSH-së u vendos 10%.
Më 5 prill, Qeveria mori një vendim të dytë, që ulja e TVSH-së të mbetet në fuqi deri në përfundimin e krizës. Në Maqedoninë e Veriut, ulja e TVSH-së dhe akcizave është konsideruar një hap i rëndësishëm, por jo i mjaftueshëm për të stabilizuar çmimet.
Përveç masave fiskale, ekspertët rekomandojnë mbështetje të targetuar për shtresën e mesme dhe me të ardhura të ulëta.
Në Serbi, gjithashtu masat e ndërmarrë përfshijnë uljen e akcizave me 25%, kufizimin e eksportit të derivateve, hedhjen në treg të një pjese të rezervave me qëllim kontrollin e çmimeve. Në Serbi, ekspertët vlerësojnë se ndërhyrjet e shpejta të qeverisë kanë ndihmuar në stabilizimin afatshkurtër të çmimeve të karburanteve, por rreziqet inflacioniste mbeten të pranishme.
Sipas tyre, ulja e akcizave dhe kontrolli administrativ i çmimeve mund të krijojnë presion fiskal dhe rrezik për rritjen e qëndrueshme ekonomike. Ata rekomandojnë se vëmendja e qeverisë duhet të jetë te rritja e prodhimit vendas, eksporteve me teknologji të avancuara dhe rritja e tregut të brendshëm të prodhimit të energjisë.
Ndryshe nga këto shtete, Bosnjë dhe Hercegovina, ka miratuar vetëm në një nga dhomat e Parlamentit masat fiskale për uljes e akcizave ose uljes së TVSH-së. Ligji është miratuar në Dhomën e Përfaqësuesve dhe ende pret miratimin në Dhomën e Popujve.
Në Bosnjë dhe Hercegovinë, ekspertët paralajmërojnë se vonesat institucionale dhe mungesa e mekanizmave të shpejtë fiskalë e bëjnë reagimin ndaj krizës më të ngadaltë se në vendet e tjera të rajonit.
Si pasojë, pritet që rritja e çmimeve të karburantit do të reflektohet në çmimet e mallrave dhe shërbimeve, veçanërisht në ushqime. Për rrjedhojë shpenzimet e konsumatorit për shportën ushqimore do të vijojnë të rriten.
Në Kosovë, pas nisjes së luftës, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë (MINT), e drejtuar nga Mimoza Kusari-Lila më 3 Mars njoftoi zbatimin e udhëzimit administrativ që rregullonte çmimet e naftës në raste krizash.
Udhëzimi përcaktonte marzhe maksimale fitimi prej 12 euro cent për litër për shitjen me pakicë dhe 2 euro cent për litër për shitjen me shumicë. Më 11 prill, MINT gjithashtu ka vendosur çmimin tavan 1,84 euro për litër të naftës dhe 1,44 euro për benzinë, 12 euro cent për litër mbi çmimin e importit, bazuar në marzhin e fitimit e përcaktuar.
Në Kosovë, ekonomistët vlerësojnë se vendosja e marzheve të fitimit dhe çmimeve tavan ka ndihmuar në frenimin e spekulimeve, por nuk ka adresuar shkaqet strukturore të inflacionit, i cili është më i larti në rajon në rajon.
Sipas tyre, varësia e lartë nga importet dhe mungesa e prodhimit vendas e bën ekonominë shumë të ekspozuar, ndërsa pritet që inflacioni të mbetet i lartë.
Për rrjedhojë, kërkesa e konsumatorit do të orientohet drejt produkteve jetike, ndërsa bizneset do të vuajnë mungesën e likuiditetit dhe të investimeve. Në këtë situatë masa më e duhur e rekomanduar prej tyre do të ishte ulja e akcizës dhe TVSH-së te karburantet.
Burimi: Institutet Statistikore të vendeve përkatëse
Lexo të plotë shkrimin:
Pse Shqipëria kryeson në rajon për çmimin më të lartë të naftës, barra e taksave
FMN rishikon me ulje parashikimin për ekonomitë e Ballkanit
Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) ka rishikuar parashikimet e tij për zhvillimet ekonomike dhe inflacionin në vendet e Ballkanit Perëndimor për vitin 2026, duke reflektuar ndryshime të dukshme krahasuar me vlerësimet e mëparshme të tetorit.
Në përgjithësi, rajoni paraqet një ulje të pritjeve për rritjen ekonomike, ndërsa inflacioni pritet të jetë më i lartë se parashikimet fillestare në disa vende, duke treguar presione të vazhdueshme të çmimeve dhe pasiguri ekonomike.
FMN parashikon për Shqipërinë rritje ekonomike prej rreth 3.4%, nga 3.6% sa ishte vlerësimi i mëparshëm. Ndërkohë inflacioni pritet të arrijë në 3.7%, nga 3.0% më parë, duke reflektuar presione të moderuara të çmimeve.
Për Bosnjë dhe Hercegovinën, rritja ekonomike është rishikuar në 2.2%, nga 2.7%, ndërsa inflacioni pritet të rritet në 3.6%, nga 2.0% më parë, duke treguar përkeqësim të ndjeshëm të pritjeve të çmimeve.
Ekonomia e Kosovës parashikohet të rritet me 3.6%, nga 4.0% më parë. Inflacioni është rishikuar ndjeshëm lart në 5.8%, nga 2.4%, duke e bërë vendin ndër më të ekspozuarit ndaj rritjes së çmimeve në rajon.
Burimi: FMN
Për Malin e Zi, FMN vlerëson rritje ekonomike prej 2.8%, nga 3.2% më parë. Inflacioni pritet të arrijë në 3.4%, nga 2.0%.
Për Maqedoninë e Veriut, rritja ekonomike parashikohet në 3.1%, nga 3.2%, ndërsa inflacioni pritet të rritet ndjeshëm në 5.4%, nga 2.4% më parë.
Serbia paraqet rishikimin më të fortë në rajon, me rritje ekonomike të parashikuar në 2.8%, nga 3.6% më parë. Inflacioni pritet të arrijë në 7.0%, nga 3.4%, duke e vendosur vendin me nivelin më të lartë të inflacionit në rajon.
Burimi: FMN
Një krizë e shtyrë: Çfarë zbuloi lufta në Iran për modelin ekonomik të Serbisë
Qeveria e Serbisë ka vepruar shpejt për të zbutur ndikimin e goditjes globale energjetike të shkaktuar nga lufta në Iran, duke marrë vlerësime të rralla edhe nga kritikët e saj.
Masat përfshijnë uljen e akcizave me 25%, kufizimin e eksportit të derivateve, hedhjen në treg të një pjese të rezervave dhe kontrollin administrativ të çmimeve.
Përveç kësaj, qeveria serbe siguroi edhe një zgjatje tremujore të kontratës së gazit me Rusinë. Megjithatë, natyra afatshkurtër e kësaj marrëveshjeje pasqyron tensionet më të gjera gjeopolitike që formësojnë sektorin energjetik të Serbisë.
Presidenti Aleksandar Vuçiç është përballur me presion në rritje pas sanksioneve të SHBA-së ndaj kompanisë së naftës NIS, në pronësi shumicë ruse, pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për të kufizuar ndikimin rus dhe për të riformësuar balancat energjetike në rajon. Edhe pse Rusia ra dakord në fillim të vitit 2026 të shesë aksionet e saj te kompania hungareze MOL, marrëveshja ende nuk është përfunduar.
Lexo të plotë shkrimin mbi reagimin e Serbisë:
Një krizë e shtyrë: Çfarë zbuloi lufta në Iran për modelin ekonomik të Serbisë
Masat fiskale për krizën e çmimeve të naftës, Bosnjë-Hercegovina peng e procedurave
Ndryshe nga Bosnjë dhe Hercegovina, vendet në rajon tashmë kanë prezantuar masa fiskale, kryesisht në formën e uljes së akcizave ose uljes së TVSH-së.
Masat për të lehtësuar rritjen e çmimeve përmes një kombinimi të kontrollit të çmimeve dhe lehtësimeve tatimore në Bosnjë dhe Hercegovinë janë ende në pritje.
Për të përshpejtuar procedurat dhe për të mundësuar kompetencat e nevojshme, në mesin e marsit u propozua dhe u miratua, sipas procedurës urgjente, një Projektligj për Ndryshimin e Ligjit për Akcizat nga Dhoma e Përfaqësuesve e Asamblesë Parlamentare të Bosnjë dhe Hercegovinës.
Ndryshimet e propozuara do të mundësonin që Këshilli i Ministrave i Bosnjë dhe Hercegovinës të autorizohej, në rast të çrregullimeve të tregut ose arsyeve të tjera të justifikuara, të vendosë për një ulje ose heqje të përkohshme të akcizave për një periudhë deri në gjashtë muaj brenda një viti. Por ligji është miratuar në Dhomën e Përfaqësuesve dhe ende pret miratimin në Dhomën e Popujve.
Në mesin e marsit, Qeveria e Federatës së Bosnjë dhe Hercegovinës pranoi një nismë për pezullimin e përkohshëm të detyrimeve doganore mbi importet e naftës dhe produkteve të naftës nga vendet e treta, për një periudhë prej gjashtë muajsh.
Nisma propozon heqjen e një detyrimi doganor prej 10% për produktet e naftës me origjinë nga vendet e treta, pra vendet jashtë Bashkimit Europian, vendeve anëtare të CEFTA-s dhe vendeve me të cilat Bosnjë dhe Hercegovina ka marrëveshje për marrëdhënie të veçanta, duke përjashtuar ato që janë nën sanksione të BE-së.
Në Federatën e Bosnjës dhe Hercegovinës, vendimi që kufizon marzhet e fitimit është ende në fuqi, i vendosur në 0.13 euro për litër në pakicë, duke përfaqësuar një mekanizëm të rëndësishëm për mbrojtjen e konsumatorit. Çmimet e karburantit nuk mund të rriten pa miratimin dhe mbikëqyrjen e Qeverisë së Federatës së B&H.
Lexo të plotë shkrimin mbi reagimin e Bosnjë Hercegovinës në link:
Masat fiskale për krizën e çmimeve të naftës, Bosnjë-Hercegovina peng e procedurave
Shqipëria masa mbrojtëse që i përdori vetëm 5 ditë
Përveç ngritjes së Bordit të Transparencës, qeveria ka ndërhyrë vetëm përmes miratimit të Aktit Normativ që vendosi ulje të akcizës me 20% në rastet kur çmimi i naftës kalon 220 lekë për litër dhe benzina 200 lekë për litër.
Në vend, ulja e akcizës u zbatua vetëm për 5 ditë (nga data 3 prill deri më 8 prill), kur çmimi i naftës arriti 224 lekë për litër. Pas kësaj periudhe, Bordi i Transparencës ka vijuar të mbajë çmimin nën tavanin e 220 lekëve.
E pyetur nga “Monitor” në një konferencë për shtyp në fund të muajit mars, se çfarë masash pritet të merren për të ndalur rritjen e çmimeve të produkteve të shportës ushqimore, ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, tha se fokusi i institucioneve do të mbetet rritja e mbikëqyrjes së tregut.
Ajo tha se pritet të vihen nën monitorim të paktën 80 produkte bazë ushqimore, në përpjekje për të parandaluar abuzimet me çmimet.
Në kulmin e rritjes së çmimeve të karburanteve, qeveria miratoi vendimin për heqjen e skemës së naftës pa akcizë për fermerët, me argumentin se skema ishte në kundërshtim me modelet e BE-së. Nga ana tjetër, u shtuan pagesat për lopë me 2 mijë lekë dhe u ul tavani i numrit të lopëve në ferma nga 10 në 5.
Sipas ekspertëve, fermerët nuk përfitojnë më shumë subvencione nga ndryshimet në Skemën Kombëtare, por përkundrazi humbasin nga heqja e naftës pa akcizë.
Lexo të plotë shkrimin mbi reagimin e Shqipërisë në link:
Shqipëria, masa mbrojtëse që nuk i përdor
Maqedonia e Veriut ul TVSH-në dhe akcizën e naftës
Vala e re e rritjes së çmimeve nxiti reagime të shumta tek opinioni publik, nëse Qeveria duhet të ndërmarrë masa dhe cilat duhet të jenë ato? Tre javë pas fillimit zyrtar të veprimeve ushtarake në Lindjen e Mesme, më 22 mars, Qeveria mori vendimin e parë për ndërhyrje në çmimet e karburanteve. Konkretisht, TVSH u ul nga 18% në 10% dhe u shpall gjendje krize energjetike për të krijuar mundësi ligjore për lirimin e mazutit nga rezervat shtetërore.
Më 5 prill 2026, Qeveria mori një vendim të dytë, që ulja e TVSH-së mbetet në fuqi deri në përfundimin e krizës, ndërsa u ulën edhe akcizat: për naftën me 0.06 euro cent dhe për benzinën me 0.03 euro cent për litër.
Përveç uljes së TVSH-së dhe akcizave, qeveria aktualisht po përmbahet nga hapa të tjerë shtesë. Është formuar një grup pune ndërministror për të monitoruar lëvizjet e çmimeve dhe janë paralajmëruar kontrolle më të shpeshta në tregtinë me pakicë për të ndjekur çmimet në supermarketet.
Lexo të plotë shkrimin mbi reagimin e Maqedonisë së Veriut në link:
Maqedonia e Veriut ul TVSH-në dhe akcizën e naftës; Ekspertët kërkojnë masa të targetuara
Sa po i kushton lufta ekonomisë së Kosovës; Efektet e masave
Menjëherë pas shtrenjtimit të çmimeve të karburanteve në tregjet ndërkombëtare për shkak të fillimit të luftës në Lindjen e Mesme, Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë (MINT), e drejtuar nga Mimoza Kusari-Lila, zbatoi udhëzimin administrativ të miratuar nga qeveria që rregullon çmimet e naftës në raste krizash.
Udhëzimi përcaktonte marzhe maksimale fitimi prej 12 euro cent për litër për shitjen me pakicë dhe 2 euro cent për litër për shitjen me shumicë.
Më 11 prill, MINT ka vendosur çmimin tavan 1,84 euro për litër të naftës dhe 1,44 euro për benzinë, 12 euro cent për litër mbi çmimin e importit, bazuar në marzhin e fitimit e përcaktuar.
Krahas vendosjes së marzhit të fitimit te karburantet, në Kuvendin e Kosovës parimisht është miratuar edhe projektligji për vendosjen e çmimeve tavan për produktet kryesore të shportës ushqimore, si: drithërat, buka, mielli, orizi, vajrat ushqimorë, vezët, përfshirë edhe produktet e higjienës personale.
Një nismë e tillë është rrëzuar më parë nga Gjykata Kushtetuese me argumentimin e cenimit të ekonomisë së lirë të tregut.
E në mungesë të ndryshimeve fiskale, Brikenë Hoxha ka rekomanduar që Qeveria me të hyrat e mbledhura shtesë të ndihmojë familjet e cenueshme, si dhe sektorët kritikë si bujqësia dhe transporti. “Kjo nënkupton mbështetje direkte për familjet më të cenueshme dhe për sektorët ku karburanti është input kritik, si bujqësia dhe transporti”, ka thënë ajo.
Qeveria është duke e vlerësuar situatën në veçanti për dy sektorë: transportin dhe bujqësinë, pasi konsiderohen si shtresat më të prekura nga rritja e çmimeve të derivate. Ndihma do të jetë e drejtpërdrejtë për këto kategori.
Lexo të plotë shkrimin mbi reagimin e Kosovës në link:
Sa po i kushton lufta ekonomisë së Kosovës; Efektet e masave
Goditja e karburantit ekspozon brishtësinë ekonomike të Malit të Zi
Më 20 mars, Qeveria përdori një dispozitë ligjore për të ulur akcizat me 50% për naftën dhe 25% për benzinën, duke shkurtuar gjithashtu periudhën e rregullimit të çmimeve nga 15 në 7 ditë. Nëse këto akciza nuk do të ishin përgjysmuar, nafta do të ishte 0.25 euro më e shtrenjtë, ndërsa benzina do të kushtonte edhe 0.16 euro më shumë.
Nga ana tjetër, në këtë periudhë krize shteti në Malin e Zi dispononte mbi 44,000 tonë rezerva të detyrueshme të naftës, që sigurojnë rreth 60 ditë furnizim të qëndrueshëm për popullatën, të financuara nga një tarifë prej tre cent për litër karburant. Plani strategjik i Malit të Zi, synon rritjen e rezervave në 68,000 tonë deri në vitin 2028 për të përmbushur kërkesën e BE-së për 90 ditë rezerva importi.
Gjithashtu në mesin e nëntorit të vitit të kaluar, Qeveria nisi fushatën “Çmime të kufizuara”, duke vendosur kufij mbi marzhet për 49 produkte, por nisma përfundoi në fund të marsit. Kur u pyet për hapat e ardhshëm, ministri i Zhvillimit Ekonomik, Nik Gjeloshaj, mbeti i paqartë. “Le të marrë pak frymë tregu”, tha ai për mediat.
Lexo të plotë shkrimin mbi reagimin e Mali të Zi në link:
Goditja e karburantit ekspozon brishtësinë ekonomike të Malit të Zi
Postimi ” Ballkani përballë krizës, rajoni na e kalon me ulje taksash, Shqipëria vetëm 5 ditë masa! ” eshte marre nga Revista Monitor.
