Intervistë me Andi Ballta, Drejtor i Përgjithshëm i Bankës Amerikane të Investimeve (ABI Bank)
Projektet në turizëm, ndërtim dhe energji pritet të vazhdojnë të ndikojnë pozitivisht në sistemin bankar. Andi Ballta, Drejtor i Përgjithshëm i ABI Bank, thotë për “Monitor” se të ardhurat nga turizmi kanë nisur të mundësojnë fillimet e një diversifikimi ekonomik në Shqipëri, ku sipërmarrës në turizëm janë diversifikuar në energji apo prodhim.
Sipas tij, turizmi ka ciklet e veta të rritjes që mund të shkojnë deri në 60 vjet dhe Shqipëria është në fillim të fillimit në këto cikle. Ai thekson se modeli i zhvillimit ekonomik bazuar mbi turizëm, energji dhe ndërtim është shumë më konkurrues dhe realist për periudhën afatmesme dhe duhet mbështetur.
Z. Ballta mendon se tipologjia e sfidave për sektorin bankar ka ndryshuar, e lidhur kjo me çështje si ulja e mëtejshme e borxhit publik, problemet në infrastrukturë, vonesat në gjykata dhe suficiti i padobishëm fiskal.
Ai shprehet se sektori i turizmit ka nevojë për investime më të mëdha publike për të përmirësuar gjendjen e rrugëve, kanalizimeve dhe të shërbimeve të furnizimit me energji dhe ujë. Ndërkohë, z. Ballta sugjeron një zgjerim të fokusit të reformës në drejtësi në çështje komerciale dhe të pronësisë.
Si e vlerësoni ecurinë e aktivitetit të bankës suaj gjatë vitit të kaluar dhe cilat ishin, në këndvështrimin tuaj, zhvillimet më të rëndësishme për sektorin bankar në përgjithësi?
Në vitin 2025, ABI Bank vazhdon të raportojë shifra rekord në rritjen e aseteve, depozitave, fitimit dhe kthimit nga kapitali. Për herë të parë, ABI kalon nivelin e 100 milionë eurove në të ardhura dhe për të disatin vit radhazi raporton normën më të lartë të fitimit në sistemin bankar me mbi 30%.
Gjithashtu, ABI për shumë vite raporton nivelin më të ulët të kredive të këqija në industrinë bankare shqiptare.
Bashkimi i ABI me NOA në nëntor 2025 përbën risi në tregun bankar, pasi për herë të parë një kompani financiare (NOA) e blerë nga një bankë (ABI) do të vazhdojë të mbajë të pandryshuar brandin e saj, ndërkohë që është pjesë e bankës.
Tashmë, si NOA, ashtu dhe ABI, kanë filluar të përfitojnë nga avantazhet konkurruese të njëra-tjetrës dhe në vitin 2027 parashikojmë dyfishim të fitimit neto të NOA-s krahasuar me fitimin e NOA-s përpara bashkimit me ABI-n.
Trinomi ABI, NOA dhe Tranzit krijon një ofertë të re në tregun bankar shqiptar, të ngjashëm me tregjet më të zhvilluara bankare. Grupi financiar rreth dhe nën ABI Bank vazhdon të thellojë dhe të zgjerojë marrëdhënien me një bazë klientele që po u afrohet 100 mijë klientëve, ndërkohë që personeli po u afrohet 1000 punonjësve.
Niveli maksimal i kreditimit të ABI po i afrohet 40 milionë eurove dhe 80 milionë euro për projekte të caktuara infrastrukture. Kjo ka krijuar një mundësi reale që shumë projekte të rëndësishme në fushën e infrastrukturës, e turizmit dhe të energjisë të mund të strukturohen dhe të financohen në kohë rekord, falë besimit të klientëve të ABI dhe aftësisë analizuese tejet të përparuar të ABI.
Suksesi i ABI gjatë 2025 është në linjë me suksesin e ekonomisë shqiptare dhe sistemit bankar.
Ndërkohë që ka një thellim të digjitalizimit të produkteve dhe shërbimeve bankare, paralelisht, në dy vitet e fundit, po shohim edhe një rritje të numrit të degëve dhe të punonjësve të sektorit bankar. Kur prisni të arrijmë në një fazë të reduktimit të pranisë fizike të bankave dhe zhvendosje në shkallë më të gjerë drejt bankingut digjital?
Një fakt domethënës për vitin 2025 është se ABI dhe NOA e mbyllën vitin me 63 degë duke krijuar kështu rrjetin e dytë më të madh të degëve në sistemin bankar në vend.
Shumë klientë privatë dhe ente shtetërore do të kenë një mundësi më shumë për mbulim mbarëkombëtar të shërbimeve më të sofistikuara financiare kredidhënëse, depozituese dhe transferuese, si për korporata të mëdha, biznese të mesme apo dhe ente shtetërore të pushtetit qendror dhe lokal.
Gjatë 2026-s, ky rrjet do të përmirësohet, duke harmonizuar mundësitë e ofruara nga digjitalizimi, ndërkohë që do të vazhdojë të jetë parësor kontakti i drejtpërdrejtë me klientët. ABI do të vazhdojë ta trajtojë digjitalizimin në përputhje me nevojat e klientelës së vendit, pa krijuar ulje të njohjes të klientit.
Rrjeti i zgjeruar mbarëkombëtar i degëve (ABI NOA) do të shtojë mundësi bankimi në Bilisht, Kukës, Dibër dhe do të dyfishojë rrjetin ekzistues në qytetet e Tiranës, Durrësit, Vlorës, Fierit, Sarandës, Lezhës dhe më tej.
Në vijim të një cikli konsolidimi që zgjati rreth një dekadë, në vitin 2026, numri i bankave tregtare aktive në Shqipëri pritet të rritet për herë të parë pas 20 vjetësh. Besoni se ndodhemi në fillimet e një cikli të ri zgjerimi të bankave në treg apo në afat të gjatë, sistemi bankar do t’i kthehet përqendrimit dhe konsolidimit?
Për sa i përket konsolidimit të sistemit bankar, mendojmë se ka shumë zhurmë dhe pak zhvillim. Tregu bankar në Shqipëri është shumë konkurrues, ndërkohë që është ende i vogël. Gjithsesi, ashtu si e pamë dhe në rastin e NOA-s, pritshmëritë e shitësve potencialë janë shumë më të larta dhe kohët kur asetet financiare ishin lirë në Shqipëri kanë kaluar.
Vitin e kaluar, Banka e Shqipërisë vendosi për herë të parë disa kufizime direkte në huadhënien për blerjen e pasurive të paluajtshme rezidenciale, por sërish kredia në këtë segment vazhdoi rritjen me ritme të larta. Si i vlerësoni rreziqet e lidhura me ekspozimin në tregun e pasurive të paluajtshme dhe si do t’i përballonte sektori efektet e një krize të mundshme në këtë treg?
Për sa u përket zhvillimeve rezidenciale, pozicionimi i rregullatorëve është korrekt dhe në linjë me praktikat më të mira botërore.
Gjithsesi, zhurma në media rreth “flluskës” (përcaktimi i saktë i flluskës është shitje masive e apartamenteve nga rënia e çmimeve) vazhdon të jetë e pasaktë dhe në kundërshtim të qartë me të dhënat ekonomike nga vendi të raportuara si nga Banka Qendrore ashtu dhe nga institucionet ndërkombëtare (FMN, Banka Botërore, Moody’s, S&P).
Derisa Shqipëria të vazhdojë të ketë kohë me diell dhe temperatura të larta nga maji në tetor, rritje dhe përmirësim të infrastrukturës, nivel të ulët borxhi mbi depozita, nivel të lartë pjesëmarrjeje të kapitalit, interesim të diasporës për bregdetin dhe pozicionim të favorshëm kontraktual të ndërtuesve ndaj blerësve, ne nuk shikojmë asnjë rrezik sistemik flluske që vjen nga ndërtimi.
I vetmi ndryshim i pritshëm në 24 muajt e ardhshëm, në opinionin tonë, është se liberalizimi i ofertës së lejeve dhe mungesa e infrastrukturës do të krijojë presion ulës në ritmin e rritjes së çmimeve në disa nga tregjet e shtrenjta të bregdetit dhe Tiranës.
Pritshmëritë pozitive të turizmit për 2026, si dhe investimeve të huaja kapitale në ndërtim (kryesisht nga diaspora) do të vazhdojnë të krijojnë presion negativ ndaj Euros, që ne presim të vazhdojë të ketë trend në rënie gjatë këtij viti.
Hapja e aeroportit të Vlorës do të sjellë rritje tjetër të sektorit të turizmit dhe rritjes së çmimit të ndërtimeve në Jug. Ne mendojmë se rritja e turizmit në 2025 do të kishte qenë më e madhe, në qoftë se do të ishte hapur aeroporti i Vlorës, pasi të dhënat nga operatorët turistikë janë se TIA po operon me kapacitet të plotë.
Tashmë që Shqipëria është e njohur dhe e pëlqyer si destinacion turistik, aksesi i lirë dhe i shpejtë i turistëve është i ndërlidhur drejtpërdrejt me rritjen e turizmit.
Për momentin, ne mendojmë se ekonomia shqiptare do të prekej më shumë nga situata financiare e kompanive ajrore (Ryan Air, Wizz Air apo Easy Jet) se sa nga mbindërtimi. Ndërkohë, zgjatja e konfliktit në Gjirin Persik mund të krijojë një rritje të çmimeve të biletave të kompanive ajrore nga rritja e çmimit të naftës dhe për pasojë, një ulje modeste të prurjeve të turizmit.
Cilat mendoni se do të jenë çështjet dhe sfidat kryesore për sektorin bankar për vitin 2026?
Projektet e turizmit, energjisë dhe infrastrukturës kanë mundësuar rritjen e shëndetshme ekonomike dhe sistemi bankar ka mbështetur këta sektorë me potencial shumë të madh. Vlerësimi i Moody’s dhe S&P, si dhe raportet e FMN-së dhe Bankës Botërore vazhdojnë të validojnë në mënyrë konsistente rritjen e shëndetshme ekonomike të vendit dhe sistemit bankar.
Ne nuk shikojmë asnjë problem me mbështetjen e rritjes ekonomike kryesisht te turizmi, në krahasim me industritë e tjera. Të ardhurat nga turizmi kanë nisur të mundësojnë fillimet e një diversifikimi ekonomik në Shqipëri, ku sipërmarrës në turizëm janë diversifikuar në energji apo prodhim.
Po ashtu, sipërmarrës në turizëm apo prodhim janë diversifikuar në bujqësi apo infrastrukturë. Turizmi ka ciklet e veta të rritjes që mund të shkojnë deri në 60 vjet.
Shqipëria është në fillim të fillimit në këto cikle. Prandaj potenciali i turizmit as nuk ka nisur të ndihet në Shqipëri. Modeli i zhvillimit ekonomik bazuar mbi turizëm, energji dhe ndërtim është, pra, shumë më konkurrues dhe realist për periudhën afatmesme dhe duhet mbështetur.
Thellimi i aktivitetit të bankave me njohje të thellë lokale dhe drejtimi i sindikatave bankare prej tyre vazhdon të jetë një nga risitë më domethënëse të dy viteve të fundit që presim të zgjerohet dhe thellohet më tej në të ardhmen.
Pjesa bankare me njohje të thella të nevojave dhe mundësive lokale do të shkundë nivelin e përtacisë në disa segmente të tregut bankar, të krijuar nga një iluzion i pasaktë i aftësive menaxhuese të parasë në tregje të huaja, ku avantazhi konkurrues i bankave shqiptare është përgjithësisht tejet i pamjaftueshëm.
Ekonomia shqiptare ka më shumë mundësi dhe nevoja për kreditim, se sa menaxherë asetesh globale pa asnjë avantazh konkurrues në tregjet ndërkombëtare. Kjo do të rrisë kreditimin në vend dhe do të krijojë siguri më të lartë te depozituesit.
Lehtësimi i kushteve të kreditimit të veprave të mëdha infrastrukturore në vitin 2025 ishte një vendim i rëndësishëm që, për mendimin tonë, duhet të shtyhet në kohë dhe të thellohet e zgjerohet në industri të tjera strategjike, për sa kohë që parashikimet e rritjes ekonomike, kapitalizimi i sistemit bankar dhe niveli i kredive të këqija janë në nivele shumë të shëndetshme.
Një pjesë e sistemit bankar shqiptar dhe rregullatorët kanë treguar se dinë të lexojnë dhe shikojnë përtej rekomandimeve historikisht të pasakta apo të vonuara. Nevojat e infrastrukturës në Shqipëri vazhdojnë të jenë shumë të mëdha dhe të domosdoshme (sidomos për tregun e turizmit).
Problemet me përmirësimin e furnizimit të ujit, kanalizimeve, dritave dhe rrugëve janë mjaftueshëm të rëndësishme për turizmin dhe popullsinë, për të krijuar riorientim drejt pjesës më të aftë të inxhinierisë botërore (njësoj si në rastin e arkitektëve) në projektim, zbatim dhe monitorim të veprave infrastrukturore.
Ulja e mëtejshme e normave të interesit të bonove qeveritare do vazhdojë të mbajë të hapur diskutimin e bonove korporative dhe do të shtyjë bankat të pranojnë fitim më të ulët, përqendrim në kreditim apo ekspozim më të madh në tregjet e huaja, ku aftësitë konkurruese janë të kufizuara. Do të jetë çështje kohe, deri sa të korrigjohet keqpozicionimi vetëpërjashtues nga bonot e thesarit korporatave, si i kompanive lider në vend, ashtu dhe i investitorëve në bono thesari.
Sistemi bankar ka nevojë për një zgjerim të fokusit të reformës në drejtësi në çështjet komerciale dhe të pronësisë. Përtej rëndësisë së padiskutueshme politike dhe të integrimit europian të reformës në drejtësi, pjesa komerciale që prek kjo reformë është më pak se 1 për qind e vlerës pasurore në Shqipëri.
Ka disa metodologji që përcaktojnë vlerën e pasurisë së një vendi. Metoda më e thjeshtë është shumëzimi i produktit bruto vjetor me 7-10 herë. Kjo do ta çonte vlerësimin e aseteve në Shqipëri mbi 300 miliardë euro. Ndërkohë që fokusi social vazhdon të jetë ndikimi i reformës së drejtësisë në politikë, ky ndikim edhe në rastin më ekstrem, është disa qindra miliona euro.
Nga ana tjetër, pjesa jopolitike që prek sistemi i drejtësisë është qindra miliarda euro. Problemet që has sistemi bankar dhe pjesa më e gjerë e popullsisë me vonesat në procesin e gjykimit të çështjeve komerciale apo të pronësisë janë me ndikim shumë më të lartë ekonomik dhe afatgjatë.
Rritja e madhe ekonomike e 10 viteve të fundit ka mitiguar disi problemet që sistemi bankar ka me vonesat në gjykimin e çështjeve komerciale. Gjithsesi, çdo ngadalësim i rritjes ekonomike do të nxirrte shumë shpejt në pah problemet e sistemit të drejtësisë me vonesat në çështjet komerciale dhe pasurore.
LEXONI EDHE:
Shtimi i bankave, cikël i ri apo tendencë kalimtare?
Postimi ” “ABI Bank, pas bashkimit me NOA, ka rrjetin e dytë më të madh të degëve në sistemin bankar” ” eshte marre nga Revista Monitor.
