Flet eksperti fiskal, Julian Saraçi
Praktika e amnistive të shpeshta që nga viti 2009 ka sjellë “çedukim fiskal”, duke vendosur në pozita të pafavorshme bizneset që kanë respektuar detyrimet ligjore.
Eksperti fiskal Julian Saraçi paralajmëron se masa të tilla mund të cenojnë konkurrencën e ndershme dhe të dobësojnë besimin te sistemi tatimor. Sipas tij, fshirja e detyrimeve të vjetra dhe amnistitë e përsëritura kanë krijuar perceptimin se shmangia e pagesës së taksave mund të tolerohet dhe të falet në të ardhmen.
Z. Saraçi rekomandon se institucionet duhet të fokusohen më shumë te reformat strukturore, modernizimi dhe digjitalizimi i administratës fiskale sesa te përsëritja e amnistive
A kanë nisur të shfaqin interes bizneset për të lidhur Marrëveshjen e Paqes Fiskale, të kryejnë rideklarim të pasqyrave apo për pagime të pjesshme për të përfituar nga ligji i faljes së detyrimeve? Cilat janë arsyet?
Në vlerësimin tonë profesional, interesi i subjekteve për të marrë pjesë në këtë “Marrëveshje të Paqes Fiskale” lidhet kryesisht me trajtimin preferencial tatimor të parashikuar nga skema, konkretisht aplikimin e një norme prej 5% për rideklarimin e elementeve të pasqyrave financiare dhe pasurive të padeklaruara.
Kjo normë paraqet një diferencë të ndjeshme krahasuar me normat standarde tatimore prej 15% duke e bërë mekanizmin relativisht tërheqës për subjektet që synojnë të formalizojnë elemente të mëparshme të padeklaruara.
Njëkohësisht, në analizat dhe qëndrimet e organizatave ndërkombëtare është evidentuar se skema të tilla mund të perceptohen si instrumente që favorizojnë tatimpaguesit me ekspozim të lartë ndaj riskut fiskal, veçanërisht në rastet kur procesi i rideklarimit shoqërohet me kërkesa të kufizuara për dokumentimin e origjinës së fondeve apo të pasurive.
Në këtë kontekst, interesi i subjekteve lidhet edhe me mundësinë për të rregulluar apo për të mbyllur ekspozime të mëparshme tatimore nëpërmjet një procedure të thjeshtuar dhe me kosto fiskale më të ulët.
Duke pasur parasysh paralajmërimet e institucioneve ndërkombëtare, si FMN, BE dhe Dhoma Amerikane e Tregtisë, sipas jush a ekziston rreziku që Marrëveshja e Paqes Fiskale të përdoret për pastrim parash ose legalizim të pasurive me origjinë të dyshimtë?
Ekziston një rrezik objektiv dhe i lartë që kjo marrëveshje të shërbejë për legalizimin e kapitaleve me burim të paqartë apo potencialisht kriminal. Ligji lejon rideklarimin e mjeteve monetare dhe aktiveve pa detyrimin për të verifikuar origjinën e tyre, gjë që bie ndesh me rekomandimet e Moneyval dhe task-forcës BEPS të OECD-së.
Mungesa e mekanizmave të fortë të kontrollit në përputhje me legjislacionin kundër pastrimit të parave cenon drejtpërdrejt besueshmërinë e sistemit tonë fiskal në syrin e BE-së dhe FMN-së.
A mund të jepen shembuj konkretë se si mund të përdoret marrëveshja për pastrim parash? Po rideklarimi i pasqyrave të bizneseve, a mund ta nxisë fenomenin? Cilët janë sektorët më të ekspozuar?
Marrëveshja mundëson rregullimin e zërave të aktivit dhe pasivit (si paraja cash, fshirja e detyrimeve ose deklarimi i aktiveve të reja) me një diferencë deri në 30% nga deklarimi fillestar. Një shembull konkret është deklarimi i aktiveve monetare të padeklaruara më parë, ku subjekti paguan 5% dhe i ligjëron ato në bilanc pa dokumentacion mbështetës.
Sektorët me informalitet të lartë, si ndërtimi, mund ta përdorin këtë skemë për të formalizuar diferencat e pasqyrave financiare të tre viteve të fundit. Kjo praktikë rrezikon të shndërrohet në një mjet për “pastrimin” e bilanceve historike.
A rrezikojnë të hetohen bizneset për pastrim parash apo për evazion fiskal, pasi kanë lidhur marrëveshjen?
Marrëveshja ofron një mbrojtje të kufizuar. Megjithëse parashikohet që nuk ushtrohet kontroll tatimor mbi elementet e rideklaruara, administrata tatimore ruan të drejtën të auditojë deklaratat fillestare bazuar në analizën e riskut.
Më e rëndësishme, marrëveshja shpallet e pavlefshme nëse rezulton se është mbështetur në të dhëna të rreme ose nëse ndaj subjektit/administratorit fillon një procedim penal nga Prokuroria apo SPAK-u për evazion, skema mashtruese me TVSH-në ose pastrim parash. Në raste të tilla, subjektit i rivlerësohen të gjitha detyrimet, përfshirë penalitetet e plota.
Nga ana tjetër, në kuadër të miratimit të ligjit Nr. 84/2025 “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale”, Agjencia e Inteligjencës Financiare (AIF) në dhjetor 2025 ka hartuar Udhëzuesin për Marrëveshjen e Paqes Fiskale.
Qëllimi i këtij udhëzuesi është të sqarojë për subjektet e ligjit nr.9917/2008 “Për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit” (PP/FT), i ndryshuar, detyrimet e tyre në lidhje me zbatimin e legjislacionit PP/FT dhe qëndrimin e Agjencisë së Inteligjencës Financiare (AIF), në lidhje me procedurën e marrëveshjes së deklarimit vullnetar.
AIF informon të gjitha subjektet, se ligji Nr. 84/2025, nuk ofron asnjë lloj imuniteti administrativ ose penal ndaj veprimeve të tatimpaguesve për pastrimin e parave, financimin e terrorizmit apo për çdo vepër tjetër penale, që lidhet me origjinën e jashtëligjshme të fondeve apo pasurisë dhe për rrjedhojë nuk cenon zbatimin e asnjë prej detyrimeve të ligjit nr.9917/2008.
Debate po shkakton edhe ligji i faljes së detyrimeve të papaguara. A e konsideroni amnistinë lehtësi për bizneset apo çedukim fiskal që rëndon mbi tatimpaguesit e rregullt?
Fshirja e rreth 1 miliard euro detyrimeve të papaguara deri në vitin 2014 konsiderohet nga ekspertët si një “çedukim fiskal” sistemik. Praktika e amnistive të përsëritura (gjashtë herë që nga viti 2009) gërryen moralin e paguesve të rregullt, të cilët vendosen në pozita të pafavorshme konkurrence.
Kjo krijon një sjellje të pritshme, ku korrektësia shihet si barrë, ndërsa shmangia si “strategji e zgjuar” që do të falet në prag zgjedhjesh. Në vend të reformave strukturore, këto masa perceptohen si dorëzim institucional përballë informalitetit.
Për të dyja ligjet, sipas jush çfarë elementesh duhet të kenë parasysh institucionet gjatë zbatimit?
Institucionet duhet t’i japin përparësi transparencës dhe konsultimit të gjerë publik, elemente që kanë munguar gjatë hartimit të kësaj pakete. Është e domosdoshme që:
- Të aplikohen kritere objektive risku për përzgjedhjen e përfituesve.
- Të garantohet një standard i barabartë konkurrence, duke mos penalizuar bizneset e ndershme me formula arbitrare si rritja e detyrueshme e fitimit me 18%.
- Reformat të fokusohen te modernizimi dhe digjitalizimi i administratës për të rritur vullnetarizmin dhe jo tek amnistitë që dëmtojnë reputacionin ndërkombëtar të vendit.
- Nisma të tilla të faljes apo paqes fiskale të jenë të rralla dhe gjithmonë në kuadër të një reforme më të gjerë politiko-ekonomike më shumë sesa në dukje një sjellje pragmatiste afatshkurtër.
LEXO EDHE:
Paqe Fiskale, skemat si mund të mundësohet pastrimi i parave
Postimi ” “Amnistitë e përsëritura po dëmtojnë disiplinën fiskale” ” eshte marre nga Revista Monitor.
