Flet audituesi ligjor, Bujar Bendo
Paralajmërimet dhe shqetësimet e ngritura nga Dhoma Amerikane e Tregtisë dhe BE për rrezikun e pastrimit të parave nëpërmjet ligjit të “Marrëveshjes së Paqes Fiskale”, sipas audituesit ligjor Bujar Bendo janë reale dhe teknikisht të bazuara.
Ai shpjegon se, në mungesë të verifikimit të fortë të origjinës së fondeve, skema mund të përdoret për legalizimin e kapitaleve me burim të dyshimtë, veçanërisht në sektorë me rrezik të lartë si ndërtimi, pasuritë e paluajtshme, turizmi, kriptovalutat dhe asetet digjitale.
Z. Bendo thekson se suksesi i zbatimit të ligjit do të varet nga kontrolli inteligjent, analiza e riskut, bashkëpunimi institucional dhe transparenca gjatë gjithë procesit të zbatimit.
Institucionet me radhë, përfshirë Tatimet, Doganat, pushteti vendor kanë nisur të zbatojnë ligjin për faljen e detyrimeve dhe Paqes Fiskale. Në këndvështrimin tuaj, cilat janë anët pozitive të ligjeve për tatimpaguesit dhe efektet negative?
Që në fillim do të doja të theksoja një disproporcion në kohë të efektshmërisë së akteve administrative.
Me dy muaj vonesë është nxjerrë udhëzimi i Ministrisë së Financave për Marrëveshjen e Paqes Fiskale. Po në këtë limit kohor është nxjerrë edhe një udhëzues i administratës tatimore.
Ky i fundit ka përcaktuar subjektivisht një afat të shtrënguar të hyrjes në fuqi të vetë ligjit. Praktikisht do të krijojë shumë probleme me zbatueshmërinë e procesit.
Ligji për Paqen Fiskale konsiderohet si instrument për të lehtësuar barrën financiare të biznesit dhe për të formalizuar ekonominë. Megjithatë, si çdo amnisti fiskale, bizneset kanë përfitime konkrete, por edhe pasoja potenciale për sistemin fiskal dhe kulturën e pagesës së taksave.
Ndër anët pozitive do të përmendja:
Lehtësi financiare për bizneset, formalizim të sjellë në sistem:
– kapitale të padeklaruara;
– kursime cash;
– aktivitete që kanë funksionuar pjesërisht informal;
- zgjerim të bazës tatimore;
- transparencë financiare;
Synohet një ulje e konflikteve me administratën tatimore, kur shumë biznese janë në procese apelimi, mosmarrëveshje fiskale, ose mbajnë detyrime të vjetra. Synohet të arrihet një mundësi për riinvestimin në ekonomi.
Bizneset që çlirohen nga detyrimet e vjetra mund të investojnë, të kenë më shumë akses në financim bankar. Kjo mund të ketë ndikim pozitiv në qarkullimin ekonomik.
Ndër efektet negative do të përmendja demoralizim të tatimpaguesit korrekt, që ka paguar rregullisht taksat, ka respektuar afatet, ka mbajtur barrën fiskale në kohë. Ky grup mund të ndihet i penalizuar moralisht, kur sheh që subjektet debitore përfitojnë lehtësi.
Kjo krijon perceptimin: “Kush nuk paguan, në fund shpërblehet”. Rrezikohet dobësimi i disiplinës fiskale. Bizneset mund të krijojnë bindjen se detyrimet mund të korrigjohen dhe shteti do të ofrojë përsëri lehtësi në të ardhmen.
Ndërkohë nuk neglizhohet ndikimi negativ te konkurrenca e ndershme. Bizneset që nuk kanë paguar detyrimet për vite, kanë pasur më shumë likuiditet, kanë konkurruar me kosto më të ulët dhe tani, mund të përfitojnë lehtësi.
Zbatimi i ligjit “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale” ka shkaktuar debat tek institucionet ndërkombëtare, si FMN, BE dhe Dhoma Amerikane e Tregtisë për rrezikun e pastrimit të parave. Në opinionin tuaj, sa real është ky paralajmërim?
Paralajmërimi është real dhe jo thjesht retorikë diplomatike. Kur institucione si FMN, BE apo Dhoma Amerikane e Tregtisë, shprehin shqetësim për një ligj të “Paqes Fiskale”, zakonisht nuk e bëjnë sepse janë kundër formalizimit të ekonomisë, por sepse mënyra si ndërtohet një amnisti fiskale e kësaj natyre mund të krijojë hapësirë për legalizimin e kapitaleve me origjinë të dyshimtë.
Në rastin e Shqipërisë, rreziku perceptohet si relativisht i lartë për disa arsye strukturore si informaliteti, dobësia institucionale e mekanizmave kontrolluese, pastrimi i parave.
Mendoj se paralajmërimi është serioz dhe teknikisht i bazuar, jo politik. Rreziku i pastrimit të parave në një amnisti fiskale në Shqipëri është real. Por, kjo nuk do të thotë automatikisht që çdo “Paqe Fiskale” është e gabuar. Por do të thotë se suksesi i saj varet pothuajse nga filtrat e verifikimit, transparenca dhe besueshmëria institucionale.
A mund të jepet një shembull sesi marrëveshja mund të shndërrohet në skemë për pastrimin e parave? Cilët janë sektorët e ekonomisë me potencial më të lartë risku?
Një “Marrëveshje e Paqes Fiskale” mund të përdoret si mekanizëm pastrimi parash nëse procesi i verifikimit të origjinës së kapitalit është i dobët ose formal. Skema zakonisht nuk duket kriminale në sipërfaqe; ajo maskohet si legalizim i kursimeve, fitimeve apo kapitalit të padeklaruar.
Një shembull ilustrues mund të funksionojë kështu:
Një grup ka të ardhura nga aktivitet kriminal, paratë mbahen në cash, në emër të personave të tretë, ose jashtë sistemit bankar.
Grupi deklaron se këto janë kursime të padeklaruara nga emigracioni, biznesi apo aktivitet privat ndër vite. Nëse shteti nuk verifikon realisht origjinën, atëherë kapitali fiton një lloj “certifikimi legal”. Këtu ndodh momenti kritik i pastrimit, paraja me origjinë të paligjshme transformohet në kapital “të deklaruar”.
Pas deklarimit, fondet depozitohen në banka, përdoren për blerje pronash, investohen në kompani, ose qarkullojnë normalisht në ekonomi.
Në këtë fazë bëhet shumë më e vështirë për autoritetet të provojnë origjinën kriminale të tyre, sepse ato tashmë kanë hyrë në sistem me “vulë fiskale”. Ky është thelbi klasik i procesit të pastrimit të parave.
Sektorët me rrezik më të lartë janë ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme, turizmi dhe hoteleria, tregtia me shumicë dhe pakicë, agjencitë imobiliare dhe ndërmjetësit financiarë, kriptovalutat dhe asetet digjitale.
Debate ka shkaktuar edhe ligji i faljes së detyrimeve në Tatime, Dogana dhe pushtetin vendor që fshin të gjitha detyrimet e papaguara deri në 2014 dhe pjesërisht pas kësaj periudhe me kushtin që të paguhet një pjesë e detyrimit. A vlerësoni se amnistitë krijojnë lehtësi për bizneset, apo demoralizojnë tatimpaguesin e rregullt?
Amnistitë fiskale dhe faljet e detyrimeve kanë gjithmonë dy efekte paralele:
nga njëra anë krijojnë frymëmarrje financiare për një pjesë të biznesit, por nga ana tjetër mund të dëmtojnë seriozisht kulturën e pagesës së taksave dhe moralin fiskal të tatimpaguesve korrektë.
Në rastin e faljes së detyrimeve tatimore, doganore dhe vendore, debati lind pikërisht sepse këto dy efekte përplasen me njëri-tjetrin.
Qeveritë zakonisht i justifikojnë këto masa me disa objektiva praktikë si uljen e stokut të borxheve të vjetra të pambledhshme, formalizimin e bizneseve, rikthimin e subjekteve në aktivitet normal, rritjen afatshkurtër të të ardhurave në buxhet.
Prandaj shteti zgjedh: “më mirë të marr një pjesë sot, sesa asgjë nesër.”
Për bizneset në vështirësi kjo mund të jetë realisht ndihmë, sepse ulen penalitetet, pastrohen bilancet, rifitohet akses në kredi, shmanget falimentimi. Sidomos për bizneset e vogla, një barrë e akumuluar interesash dhe gjobash mund të bëhet e papërballueshme.
Për zbatimin e ligjit të “Paqes Fiskale” dhe ligjit për faljen e detyrimeve, sfida kryesore nuk është vetëm miratimi i tyre, por mënyra se si administrohen në praktikë. Nëse administrata tatimore, doganat dhe institucionet e tjera nuk zbatojnë kontrolle të forta dhe të koordinuara, rreziku është që: të legalizohen kapitale me origjinë të dyshimtë,
- të krijohet pabarazi mes tatimpaguesve,
- dhe të dëmtohet besimi te sistemi fiskal.
Prandaj fokusi duhet të jetë te kontrolli inteligjent, analiza e riskut dhe verifikimi i origjinës së fondeve.
Për zbatimin e të dyja ligjeve, institucionet shtetërore përfshirë Tatimet dhe Doganat çfarë duhet të kenë në konsideratë, ku duhet të fokusohet kontrolli i tyre?
Për zbatimin e ligjit të “Paqes Fiskale” dhe ligjit për faljen e detyrimeve, sfida kryesore nuk është vetëm miratimi i tyre, por mënyra se si administrohen në praktikë.
Nëse administrata tatimore, doganat dhe institucionet e tjera nuk zbatojnë kontrolle të forta dhe të koordinuara, rreziku është që të legalizohen kapitale me origjinë të dyshimtë, të krijohet pabarazi mes tatimpaguesve dhe të dëmtohet besimi te sistemi fiskal.
Prandaj fokusi duhet të jetë te kontrolli inteligjent, analiza e riskut dhe verifikimi i origjinës së fondeve. Më poshtë mund të sugjerohen veprimet:
- Verifikimi i origjinës së pasurisë dhe fondeve
- Kontroll i bazuar në analizën e riskut
- Fokus i veçantë te sektorët me risk të lartë
- Bashkëpunimi mes institucioneve
- Kontrolli i transaksioneve bankare dhe cash-it
- Fokus te tatimpaguesit përsëritës dhe abuzivë
- Transparencë dhe gjurmueshmëri
- Forcimi i kontrollit pas amnistisë.
LEXO EDHE:
Paqe Fiskale, skemat si mund të mundësohet pastrimi i parave
Postimi ” “Rreziku i pastrimit të parave nga ‘Paqja Fiskale’ është real” ” eshte marre nga Revista Monitor.
